De geschiedenis van Zweden

Inhoudsopgave

v Jaartallentabel: een overzicht van de geschiedenis van Zweden aan de hand van de koningen van Zweden met per vorst een korte samenvatting van de belangrijkste gebeurtenissen tijdens zijn of haar regeringsperiode

v Vorstennamen: in de onderstaande tabel worden de vorsten aangeduid met hun naam in het Zweeds; in het Nederlands kennen wij de vorsten vaak onder een andere naam (een voorbeeld: “Kristian” noemen wij “Christiaan”); de vertaling van de vorstelijke voor- en bijnamen ziet u onder het kopje Vorstennamen

v Externe links

Jaartallentabel

Jaartallen	Vorst	" - ^	Huis	Bijzonderheden
Ca. 970-995	Koning Erik Segersäll	?-ca. 995	Ynling ätten	Hij veroverde Denemarken door koning Svein Forkbeard te verslaan
995-1022	Koning Olof Skötkonung	Ca. 980-1022	Ynling ätten	Hij was de eerste Zweedse koning die christelijk werd gedoopt; zijn dochter Ingigard (Anna) huwde met grootvorst Jaroslav van Kiev
1022-1050	Koning Anund Jakob	Ca. 1000-1050	Ynling ätten	-
1050-1060	Koning Emund den gamle	Ca. 900(?!)-1060	Ynling ätten	-
1060-1066	Koning Stenkil Ragnvaldsson	?-1066	Stenkilska ätten	-
1066-1067	Koning Erik VII Stenkilsson	?-?	Stenkilska ätten	-
1066-1067	Koning Erik VIII Hedningen	?-?	Stenkilska ätten	-
1067-1070	Koning Halsten	?-?	Stenkilska ätten	-
1070-1079	Koning Håkan Röde	?-?	Stenkilska ätten	-
1079-1084	Koning Halsten en Koningin Inge I den äldre	?-? ?-?	Stenkilska ätten	-
1084-1087	Koning Blot-Sven	?-?	Stenkilska ätten	-
1087-1105	Koningin Inge I den äldre	?-?	Stenkilska ätten	-
1105-1118	Koning Filip Halsten en Koningin Inge II den yngre	?-? ?-?	Stenkilska ätten	-
1118-1125	Koningin Inge II den yngre	?-?	Stenkilska ätten	-
[1120-1125]	Koning Ragnvald knapphövde	?-?	Stenkilska ätten	-
1125-1130	Koning Magnus den Starke Nilsson	1106-1134	Stenkilska ätten	-
1130-1156	Koning Sverker den äldre	?-1156	Sverkerska ätten	-
1156-1160	Koning Erik IX Helgi [ook: den helige]	?-1160	Erikska ätten	Hij leidde de kruistocht naar Finland en bouwde grote kerk van Uppsala; hij is de beschermheilige van Zweden (feestdag 18 mei), hoewel hij nooit gecanoniseerd is
[1160-1161]	Koning Magnus Henriksson	1130-1161	Stenkilska ätten	-
1161-1167	Koning Karl VII Sverkersson	1130-1167	Sverkerska ätten	Zoon van Sverker; hij regeerde al vanaf 1155 over Gotland; van zijn regeerperiode is weinig meer bekend dan dat hij in 1164 het aartsbisdom Uppsala stichtte
1167-1195	Koning Knut Eriksson	?-1195	Erikska ätten	-
Ca. 1195-1208	Koning Sverker Karlsson	1164-1210	Sverkerska ätten	Ook bekend als Sverker den yngre
1208-1216	Koning Erik X Knutsson	1180-1216	Erikska ätten	Hij streed tegen Sverker de Jonge (verbonden met koning Valdemar II van Denemarken) en bracht hem in 1208 een vernietigende nederlaag toe; hij was de eerste Zweedse vorst die door de aartsbisschop werd gekroond
1216-1222	Koning Johan Sverkersson	1201-22	Sverkerska ätten	Zoon van Sverker Karlsson
1222-1229	Koning Erik XI Eriksson läspe och halte	ca. 1216-1250	Erikska ätten	Hij was koning van 1222-1229 en van 1234-1250; hij was de laatste telg uit het geslacht van Erik IX; hij werd opgevolgd door zijn neef, Valdemar, de zoon van Birger Jarl
1229-1234	Koning Knut Långe	?-1234	Erikska ätten	-
1234-1250	Koning Erik Eriksson läspe och halte	1216-1250	Erikska ätten	[Zie hiervoor]
[1248-1266]	Koning Birger Jarl (Rikets jarl)	1200-1266	Folkungaätten	-
1250-1275	Koning Valdemar Birgersson	1230-1302	Folkungaätten	-
1275-1290	Koning Magnus I Ladulås	1240-1290	Folkungaätten	Hij beschermde de boeren tegen de adel; hij vormde een erfelijk adellijk ridderleger
1290-1318	Koning Birger Magnusson	1280-1321	Folkungaätten	-
1319-1364	Koning Magnus II Eriksson	1316-1374	Folkungaätten	Hij krijgde in 1348 bij Novgorod tegen vorst Simeon van Moskovië
1356-1359	Koning Magnus II Eriksson en Koning Erik XII Magnusson	1316-1374 1339-1359	Folkungaätten	Erik XII was een zoon van Magnus II; toen zijn broer Håkon de troon van Noorwegen besteeg, dwong Erik XII met steun van de adel zijn vader het koninkrijk met hem te delen; na zijn dood (door de pest) verenigde zijn vader het koninkrijk weer
1362-1364	Koning Håkan Magnusson	1340-1380	Folkungaätten	Jongste zoon van Magnus II
1364-1389	Koning Albrekt den yngre av Mecklenburg	1340-1412	Folkungaätten	Zoon van hertog Albrecht II van Mecklenburg en Eufemia (zuster van Magnus II)
1389-1396	Koningin Margareta	1353-1412	Folkungaätten	Zij was tevens koningin Margrethe I van Denemarken en koningin Margrete van Noorwegen (1387-1412); tijdens haar regering werden Noorwegen, Zweden en Denemarken verenigd in één koninkrijk door de Unie van Kalmar (juni 1397)
1396-1439	Koning Erik XIII av Pommern	1382-1459	Folkungaätten	Hij was tevens koning Erik VII van Denemarken en koning Erik III van Noorwegen
1438-1440	Koning Karl VIII	1408-1470	Folkungaätten	[Zie hierna]
1441-1448	Koning Kristoffer III av Bayern	1418-1448	Folkungaätten	Hij was tevens koning Christoffer III van Denemarken (sinds de afzetting van zijn oom Erik XIII in 1439) en koning van Noorwegen (sinds 1442); zijn regering stond in het teken van de achteruitgang van de koninklijke macht ten gevolge van de opkomst van de Rijksraden in Denemarken en Zweden en de grote bloei van de Hanze; bekend is de ‘’Kristofers Landslag’’ (1442), een hervorming van de “Landswet” in Zweden door Magnus II Eriksson; in 1448 waren Bengt en Nils Jönsson Oxenstierna onderkoning (Riksföreståndare)
1448-1457	Koning Karl VIII Knutsson Bonde	1408-1470	Folkungaätten	Hij was van 1449-1450 tevens koning Carl I van Noorwegen; hij leidde in 1435 samen met Engelbrecht Engelbrechtsson het verzet tegen de overheersende plaats van de Denen in de Unie van Kalmar (1397); na de dood van Kristoffer III werd hij koning, hetgeen duurde tot 1457, toen hij door toedoen van onder meer koning Christiaan I van Denemarken werd verdreven; daarna regeerde hij nog van 1464-1465 en van 1467-1470; in 1457 waren Jöns Bengtsson Oxenstierna en Eric Axelsson Tott onderkoning (Riksföreståndare)
1457-1464	Koning Kristian I	1426-1481	Oldenburgska ätten	Hij was tevens koning Christiaan I van Denemarken; hij was de stichter van de Oldenburgse dynastie (1448-1863); in 1450 werd hij gekozen tot koning Christian I van Noorwegen; na de dood van zijn moeders broeder Adolf VIII in 1460 werd hij tevens hertog van Sleeswijk en graaf van Holstein; bij zijn opvolging werd bepaald dat beide landen eeuwig ongedeeld zouden blijven (Holstein werd in 1479 hertogdom); in 1471 deed hij een laatste poging om de soevereiniteit over Zweden te herwinnen, maar hij werd verslagen door Zweedse troepen onder leiding van Sten Sture; na toestemming van de paus stichtte hij in 1479 de universiteit van Kopenhagen
1464-1465; 1467-1470	Koning Karl VIII Knutsson Bonde	1408-1470	Folkungaätten	[Zie hiervoor]; onderkoningen (Riksföreståndare): 1465-1465 : Kettil Karlsson Vasa 1465-1466 : Jöns Bengtsson Oxenstierna 1466-1467 : Eric Axelsson Tott
1470-1497	Riksföreståndare Sten Sture den äldre	1440-1503	-	Volledige naam: Sten Gustavsson Sture
1497-1501	Koning Johan II (Hans)	1455-1513	Oldenburgska ätten	Zoon van Kristian I
1501-1503	Riksföreståndare Sten Sture den äldre	1440-1503	-	[Zie hiervoor]
1504-1512	Riksföreståndare Svante Nilsson Sture	1460-1512	-	Volledige naam: Svante Nilsson Natt och Dag
1512-1520	Riksföreståndare Sten Sture den yngre	1492-1520	-	Zoon van Svante
[1512-1512]	Riksföreståndare Erik Trolle	?-?	-	-
1520-1521	Koning Kristian II Tyrann	1481-1559	Oldenburgska ätten	Kleinzoon van Kristian I; hij was tevens koning Christian II van Denemarken; in 1513 werd hij door de Rijksraden tot koning gekozen van Denemarken, Noorwegen en Zweden, doch slechts met nominale bevoegdheden; zijn regeringsbeleid was voortdurend gericht op het uitbreiden van die bevoegdheden (zijn bijzit, de Hollandse Dyveke, had op dit beleid bijzonder veel invloed, zelfs na zijn huwelijk met Elizabeth, de dochter van keizer Karel V van Duitsland); zijn poging de macht van adel en geestelijkheid en de Noord-Duitse Hanze te breken waren echter gedoemd te mislukken: het Stockholmse bloedbad (1520, moord op een aantal vooraanstaanden) kostte hem de Zweedse kroon, zijn handelspolitiek leidde tot oorlog met de Hanze (1522), terwijl een opstand van adel en geestelijkheid hem dwong Denemarken te verlaten (1523); na een verblijf in de Nederlanden waagde hij, met steun van keizer Karel V van Duitsland, een poging de kroon te herwinnen; hierbij werd hij door zijn oom Frederik I gevangengenomen; de rest van zijn leven sleet hij in gevangenschap in Deense kastelen
1521-1523	Riksföreståndare Gustav I Eriksson	1496?-1560	-	-
1523-1560	Koning Gustav I Eriksson	1496?-1560	Vasa ätten	-
1560-1568	Koning Erik XIV	1533-1577	Vasa ätten	Hij versterkte de macht van de monarchie; zijn buitenlandse beleid was erop gericht de Zweedse Oostzeehandel te bevrijden van de Deense overheersing; op zoek naar bondgenoten dong hij tevergeefs naar de hand van koningin Elizabeth I van Engeland; later trouwde hij met zijn maîtresse Karin Månsdotter; zijn agressieve politiek leidde tot de Driekronenoorlog met Denemarken en Polen (1563-1570); hij werd afgezet door de adel
1568-1592	Koning Johan III	1537-1592	Vasa ätten	Zoon van Gustav I; hij was tevens hertog Johan van Finland (1556-1563); in 1581 maakte hij zichzelf aartshertog van Finland; hij huwde in 1562 met Catherina van Polen (1526-1583; in Zweden bekend als Katarina Jagellonica, zuster van koning Zygmunt II van Polen); in 1584 huwde hij met Gunilla Bielke (1568-rond 1592); bij zijn maîtresse Karin Hansdotter had hij ten minste vier onwettige kinderen
1592-1599	Koning Sigismund	1566-1632	Vasa ätten	Zoon van Johan III en Catharina; hij was tevens koning Zygmunt III van Polen (1587-1632); hij was Rooms-katholiek en kwam daardoor in strijd met de Zweden en zijn oom (tevens regent) Karl IX; hij huwde in 1592 met Anna van Habsburg; hij werd in 1598 bij Stangebro verslagen door Karl IX; in 1599 werd hij afgezet door de Rijksdag; hij verloor als koning van Polen Lijfland aan Zweden (1629) en moest in het zuiden aanvallen van de Turken afslaan (1621); hij steunde de Habsburgers in de Dertigjarige Oorlog tegen de Zweden; hij had in het binnenland te maken met een adelsopstand; zijn zoon was tsaar Ladislaus van Rusland
1599-1604	Riksföreståndare Karl IX	1550-1611	Vasa ätten	[Zie hierna]
1604-1611	Koning Karl IX	1550-1611	Vasa ätten	Hij leidde het protestantse verzet tegen zijn neef Sigismund, die hij in 1598 versloeg
1611-1632	Koning Gustav II Adolf den store	1594-1632	Vasa ätten	Hij was de beroemdste koning van Zweden, die het tot een grote Europese mogendheid maakte; hij nam na een overwinning op de Polen in 1629 deel aan de Dertigjarige Oorlog als kampioen van de Reformatie; hij was in 1631 overwinnaar in de slag bij Breitenfeld, maar sneuvelde in 1632 in de eveneens gewonnen slag bij Lützen
1632-1654	Koningin Kristina	1626-1689	Vasa ätten	Dochter van Gustav II; na de dood van haar vader werd de regering waargenomen door een rijksraad onder leiding van Axel Oxenstierna, tot zij in 1644 zelf de regering aanvaardde; ondanks de oppositie van Oxenstierna ijverde zij voor de totstandkoming van de vrede van Westfalen in 1648, waarmee onder meer de Dertigjarige Oorlog werd beëindigd; zij was zeer ontwikkeld en nodigde geleerden uit aan haar hof (onder anderen Descartes en Hugo de Groot); haar extravagante gedrag op allerlei gebied wekte echter verzet op; haar troonsafstand in 1654 ten gunste van Karl X Gustav verbijsterde de Christelijke wereld; één van de redenen was haar bekering, in het geheim, tot het rooms-katholicisme; zij verliet Zweden en vestigde zich na veel omzwervingen in Rome, waar zij een van de invloedrijkste personen werd (zij was bevriend met vier pausen); daarnaast begunstigde zij kunstenaars als Scarlatti, Bernini en Corelli en stichtte zij de Accademia dell'Arcadia
1654-1660	Koning Karl X Gustav	1622-1660	Pfalziska ätten	Hij werd vermaard door zijn veldtocht in 1657-1658 tegen koning Frederik III van Denemarken, ondernomen om de kustgebieden aan de Sont en de toegang tot de Oostzee te verwerven
1660-1697	Koning Karl XI	1655-1697	Pfalziska ätten	Zoon van Karl X; gehuwd met prinses Ulrika Eleonora van Denemarken; hij hervormde de administratie, verbeterde de financiën en organiseerde de weermacht
1697-1718	Koning Karl XII	1682-1718	Pfalziska ätten	Zoon van Karl XI; hij was een befaamd krijgsman; na zijn nederlaag tegen tsaar Peter I van Rusland in 1709 vluchtte hij naar de Turkse sultan; hij keerde in 1714 terug; hij werd doodgeschoten tijdens een poging Noorwegen te veroveren
1718-1720	Koningin Ulrika Eleonora	1688-1741	Pfalziska ätten	Dochter van Karl XI; in 1720 trad zij af ten gunste van haar echtgenoot Fredrik van Hessen-Kassel
1720-1751	Koning Fredrik I	1676-1751	Hessen-Kassel	[Zie hiervoor]
1751-1771	Koning Adolf Fredrik	1710-1771	Holstein-Gottorpska ätten	Hij stond onder invloed van zijn Pruisische vrouw Ulrike; omdat hij niet bij machte was om de elkaar bestrijdende facties in het parlement in toom te houden deed hij voortijdig troonsafstand
1771-1792	Koning Gustav III Adolf	1746-1792	Holstein-Gottorpska ätten	Hij was een verlicht despoot; hij heeft veel gedaan voor de Zweedse literatuur en schreef zelf toneelstukken en gedichten; met een onbloedige coup wist hij de macht van de adel en de Riksdag te verkleinen; hij werd in de Koninklijke Opera tijdens een gemaskerd bal door de edelman Ankarstrøm vermoord (dit gegeven is het onderwerp van de opera Un ballo in maschera (1859) van Giuseppe Verdi)
1792-1809	Koning Gustav IV Adolf	1778-1837	Holstein-Gottorpska ätten	Hij verloor Finland aan Rusland en werd in 1809 door de Zweedse Landdag afgezet; hij bereisde Europa en publiceerde onder het pseudoniem Colonel Gustafsson onder andere Nouvelles considérations sur la liberté illimitée de la presse (1833)
1809-1818	Koning Karl XIII	1748-1818	Holstein-Gottorpska ätten	Hij was aanvankelijk regent van de latere koning Gustav IV Adolf; nadat deze in 1809 was afgezet, werd hij tot koning gekroond; na het overlijden van de troonopvolger Christiaan August werd in 1810 de Franse maarschalk Jean-Baptiste Bernadotte als zodanig gekozen; na de nederlaag van keizer Napoleon I van Frankrijk moest Denemarken in 1814 Noorwegen afstaan aan Zweden, zodat hij sindsdien eveneens koning van Noorwegen was
1818-1844	Koning Karl XIV Johan	1763-1844	Bernadotteska ätten	De Franse veldheer Jean-Baptiste Bernadotte, maarschalk van Napoleon I van Frankrijk, werd in 1810 door de Zweedse Rijksdag aangewezen als opvolger van Karl XIII, die kinderloos was gebleven; bij diens dood in 1818 werd Bernadotte als Karl XIV Johan koning van Zweden en Noorwegen (sedertdien is het huis Bernadotte in Zweden het regerend koningshuis en was het dit in Noorwegen tot 1905); hij was aanvankelijk bevriend met Napoleon I van Frankrijk; na te hebben deelgenomen aan de oorlog tegen Napoleon I van Frankrijk lukte het hem in 1814 een personele unie met Noorwegen tot stand te brengen, waardoor hij koning van Noorwegen werd; als koning werd hem conservatisme en gebrek aan initiatief verweten
1844-1859	Koning Oskar I	1799-1859	Bernadotteska ätten	Hij was tevens koning van Noorwegen
1859-1872	Koning Karl XV	1826-1872	Bernadotteska ätten	Zoon van Oskar I; zijn dochter Louise huwde met koning Frederik VIII van Denemarken
1872-1907	Koning Oskar II	1829-1907	Bernadotteska ätten	Eveneens zoon van Oskar I; tot 1905 was hij tevens koning van Noorwegen; hij wilde geen oorlog voeren om de onafhankelijkheid van Noorwegen te voorkomen; hij was historicus en dichter
1907-1950	Koning Gustaf V Adolf	1858-1950	Bernadotteska ätten	Zoon van Oskar II; hij wist Zweden buiten de Eerste Wereldoorlog en de Tweede Wereldoorlog te houden; hij was als ‘’Mister Gustaaf’’ lange tijd een bekend tennisspeler (een toernooi is naar hem genoemd)
1950-1973	Koning Gustaf VI Adolf	1882-1973	Bernadotteska ätten	Zoon van Gustaf V; hij studeerde aan de universiteit van Uppsala en was een beoefenaar van de kunstgeschiedenis en de archeologie; in de jaren twintig nam hij deel aan diverse archeologische expedities in Italië, Griekenland en op Cyprus; bovendien was hij een groot kenner van Chinese keramiek, waarvan hij een belangwekkende verzameling had; hij huwde in 1905 met prinses Margaret van Engeland (gestorven 1920), uit welk huwelijk vier zonen en een dochter werden geboren; in 1923 huwde hij met Lady Louise Mountbatten; zijn dochter Ingrid huwde met koning Frederik IX van Denemarken; door de grondwetswijzigingen van 1971 was hij de laatste Zweedse vorst met daadwerkelijke politieke macht
1973-	Koning Carl XVI Gustaf	1946-	Bernadotteska ätten	Zoon van prins Gustaf Adolf (die op zijn beurt een zoon was van Gustaf VI Adolf); hij huwde met Silvia Sommerlath; uit dit huwelijk werden drie kinderen geboren: 1. Victoria (1977-); 2. Carl Philip (1979-); en 3. Madeleine (1982-)

Vorstennamen top

Hieronder volgt een alfabetische lijst van vorstelijke voor- en bijnamen in het Zweeds met achter elke naam de vertaling ervan in het Nederlands.

den äldre	de oudere
Carl	Karel
gamle	de oude
Fredrik	Frederik
Gustav	Gustaaf
Gustaf	Gustaaf
Helgi	de Heilige
den helige	de heilige
Karl	Karel
Kristian	Christiaan
Kristina	Christina
Kristoffer	Christoffel
läspe och halte	slissend en mank
Oskar	Oscar
Röde	de Rode
Segersäll	Overwinnaar
den Store	de Grote
den yngre	de jongere

Externe links top

v Een overzicht van de koningen van Zweden ziet u op Sveriges regenter under 1000 år, een bladzijde van de website van het Zweedse koninklijk huis.

v Voor meer gegevens: zie Svenska regenter.

free webmaster utilities