Een zoektocht naar de (familie-)naam Melis betekent niets meer en niets minder dan het verleden op te zoeken en de geschiedenis in te gaan. Open te staan voor allerlei wetenswaardigheden.

Hoewel ik me allerlei wilde verhalen inbeeldde na de ontdekking, dat ik de naam Melis tegenkwam  in Italië, op Majorca, in Turkeye, of las in tijdschriften en op internet in Amerika (Noord én Zuid), zodat ik me bij mijn zoektocht al over de wereld zag reizen, moet ik nu concluderen, dat het wel mee valt met die wereldreizigers in mijn familie. Die wereldreizen worden slechts door onze en de huidige generatie gemaakt! Het werd mij wel duidelijk, dat de herkomst van de naam Melis inderdaad een gebruikelijke voornaam was/is, die vroeger vaker voorkwam. Deze voornaam is Amelis, of Amelius geweest. ( zie familienaam )

De zoektocht naar de stamvader bracht me steeds in een “geschiedenis”- gevoel. Ik waande me in de zestiende, zeventiende, achttiende of negentiende eeuw, beeldde me de woonstede in, maakte voettochten naar naburige plaatsen, of naar het land om dat te bewerken…

De achttiende en negentiende eeuw gaven veel gegevens vrij, zodat ik snel een beeld kreeg van onze directe voorvaderen. De gegevens vóór 1700 waren vooral om tweeërlei redenen moeilijker. Ze waren schaarser én vaak moeilijk te ontcijferen. Het was zodoende moeilijk om de lijn terug volledig in beeld te krijgen. Hulp van medewerkers van het Regionaal Historisch Centrum in Tilburg (www.rhc.tilburg.nl) en De Citadel/ het Rijksarchief in ’s-Hertogenbosch ( http://www.brabantarchieven.nl) waren dan ook zeer welkom. Ook het zoekwerk, wat kapper Jan Melis uit Helvoirt had laten verrichten kwam goed van pas; ik had zodoende heel wat houvast.

Daarnaast zijn ook de bijkomende gegevens, zoals beroep, behaalde leeftijd en plaatsen waar de familieleden allemaal terecht zijn gekomen interessante gegevens. Het ene familielid is wat meer gehecht aan privacy dan het andere…, zodat de huidige generatie niet volledig is ingevuld.

Ook kaarten van de omgeving en plattegronden van de gemeenten uit de “oude “ tijd heb ik zoveel mogelijk opgespoord. Ze geven echter niet altijd die informatie, die wenselijk is. Wel de beperkte omvang van vele dorpen en gehuchten in de 19^e eeuw, met een gering aantal inwoners.

Een zoektocht in het verleden, waar je aangewezen bent op datgene wat bewaard is gebleven én datgene wat je onder ogen krijgt, geeft ook beperkingen en mogelijke fouten. Beperkingen, daar waar niet alles ongeschonden is gebleven door de tijd of niet alles bewaard is gebleven    (oorlog, brand, overstroming, etc.) en beperkingen in de leesbaarheid en vertaling van de oude stukken.

Behalve door het zoeken van geboorte-, huwelijk-, en overlijdensakten, moest ik vóór 1800 vaak ook mijn toevlucht zoeken in andere “protocollen” van Schout en Schepenen.

Mochten er lezers zijn, die fouten ontdekken, onvolledigheden kunnen wegwerken, gemiste gegevens kunnen aanreiken, dan houd ik me natuurlijk aanbevolen.

Ik hoop dat mijn verslag van deze zoektocht in het verleden, u een aangenaam leesuurtje verschaft.  (terug naar begin)

Het ontstaan van de familienamen ( vanaf 1200)

Hoewel rond 1800 iedere familie een eigen naam moest hebben om geregistreerd te kunnen worden, zijn een groot aantal namen al ver voor die tijd ontstaan en in gebruik genomen. Men heeft nu eenmaal een manier nodig om iedereen van elkaar te onderscheiden.

De manier waarop deze namen ontstonden was zeer verschillend.

De belangrijkste wijzen waren:

a.	Afstammingsnamen / Patroniemen	relatie met vader: Jansen, kinderen van Jan; Pieterszn, de zoon van Piet; Jan, Pieter, Ariaen, betekende, Ariaen de zoon van Pieter, die weer een zoon was van Jan; Simonis (Latijnse vorm), van Simon.
b.	herkomstnamen	van Boxtel, uit Boxtel; Zwolsman, uit Zwolle; van Bladel, van Drunen, enz.
c.	adresnamen	van der Beek, van de Put, Poelstra; van der Molen, wonend bij de molen; van der Ven, wonend bij een ve(e)n.
d.	beroepsnamen	de Wever, Smit, Kuiper, de Leest (schoenmaker).
e.	eigenschappen	Plaisier, Rijkaart, de Neus, de Wilde.

Het is nu zeer waarschijnlijk, dat onze naam afkomstig is van Amelis, of Amelius, wat vroeger een voornaam/roepnaam was. Melis als roepnaam komt ook nu nog – sporadisch – voor.

Het echte “bewijs” vindt men als je de eerste/oudste voorvader hebt gevonden…

Tijdens mijn “zoektocht” was het gegeven, dat de naam van vader/grootvader in de naam werd opgenomen herhaalde malen een noodzakelijk gegeven. Zo vond ik bijvoorbeeld nergens de geboorte van Peter Melis rond 1715, maar werd het uiteindelijk Peter Jan Gijsbersz, waarbij dan Gijsbers  “even” als achternaam werd aangeduid. Wel moeilijk, als je in de bestanden naar ene Melis zoekt! Bovendien was men niet zo nauwkeurig met de leeftijd. Peter Jan uit 1715 was – op de huwelijksakte - 28 jaar bij zijn huwelijk in 1743. In werkelijkheid is hij in 1708 geboren, zodat hij bij zijn huwelijk al 35 jaar was!

Zo was het ook zoeken naar Jan Melis eind 16^e eeuw, die met het huwelijk met Marij Stoffel Hermans (ondertrouw 25 april)de naam meekreeg van Jan Gijsbert Adriaan.

De namen van kinderen werden volgens een “vast” patroon gegeven. De oudste zoon kreeg de naam van Opa, van vaders zijde. De oudste dochter de naam van Oma, van vaders zijde.

Soms had je twee Jannen, of twee Peters. Dat kwam omdat zowel de vader van vader, als de vader van moeder Jan, dan wel Peter heten. Je had dan Jan de Oude en Jan de Jonge! Soms gingen deze namen dan een eigen leven leiden, zodat de Jong, of van den Ouden niet meer als “Melis” onderkend werden. Ook kwam het voor, dat de eerste Jan reeds was overleden, zodat er plaats was voor een nieuwe Jan.   (terug naar begin)

1.     Het eerste kind wordt altijd naar de grootouders van vaders kant genoemd.

2.     Is het eerste kind een jongen, dan heet hij naar grootvader van vaderskant; een meisje heet naar grootmoeder van vaderskant.

3.     Na de grootouders van vaders en moeders kant, volgden ooms en tantes van vaders en daarna moeders kant

4.    A ls de vader overleed voordat het kind geboren werd, kreeg het soms de naam van vader.

5.     Het kind van een in het kraambed overleden moeder kreeg meestal haar naam.

-       Het is duidelijk, dat men deze regels tegenwoordig niet meer toepast.

-       Door dit systeem komen automatisch in familieverband steeds dezelfde namen voor.

-       Vooral met behulp van de eerste regel kun je controleren of je de juiste voorvader hebt gevonden.

Een bijkomend probleem was vaak ook de schrijfwijze. Men was vaak afhankelijk van de ambtenaar, zoals die het opschreef zoals hij het hoorde, dan wel de gewone spreektaal opschreef: Meelis voor Melis, Peeter voor Peter, Jenne Marie voor Anne Maria, Claes, Niclaes en Claues voor Nicolaas. Thonis voor Anthonis. Lijsbeth voor Elisabeth. Goijert voor Godefridus, et cetera. Men was bovendien niet zo exact met cijfers. Geboortedatum en jaar werd lang niet nauwkeurig genoteerd. Hoe langer geleden, hoe meer men alles met wat meer fantasie moet verwerken.             

(terug naar begin)