Preek  

Tekst: ‘Dank God onder alle omstandigheden, want dat is wat hij van u, die één bent met Christus Jezus, verlangt’ (I. Thess. 5:18)  

Wat betekent het om God te danken? Is dat zoals het danken van andere mensen? Of is het anders omdat God niet is als andere mensen? Een belangrijk verschil hangt samen met de opdracht van Paulus in onze tekst: Als wij één zijn met Christus Jezus dan moeten wij God onder alle omstandigheden danken. Andere mensen danken wij niet onder alle omstandigheden. Vele dingen die zij ons aandoen geven ons eerder aanleiding tot ressentiment dan tot dankbaarheid. Daarvoor zullen wij ze eerder verwijten maken dan danken. Danken is alleen op zijn plaats ten aanzien van dingen die mensen ons doelbewust aandoen, die tot ons voordeel zijn, en die bedoeld zijn om ons te bevoordelen. Als mensen ons dingen aandoen die ons schaden, en vooral als zij bedoeld zijn om ons te schaden, dan zou het ironisch zijn als wij ze daarvoor zouden danken. Wij zouden hen eerder verwijten maken of wrok en ressentiment tegen hen koesteren. De vraag is nu of wij niet ook vaak tegen God ressentiment koesteren voor vele dingen die in de wereld gebeuren? Is aan God dan geen verwijt te maken voor vele dingen die hij laat gebeuren in de wereld? Hij had die dingen toch kunnen verhoeden en waarom heeft hij dat niet gedaan? Of wordt elk ressentiment tegen God uitgesloten door de opdracht om hem onder alle omstandigheden te danken?

Wij belijden dat God almachtig is, dat niets zich aan zijn macht onttrekt, dat geen omstandigheden buiten hem om tot stand kunnen komen, dat niets in de wereld kan plaatsvinden tenzij God dat toestaat, of tenminste niet verhoedt. Maar als alle dingen op deze manier van God afhankelijk zijn, behoort daar waarschijnlijk zowel het goede als het kwade bij, zowel het geluk als het lijden.

Volgt hier niet uit dat wij God alleen kunnen prijzen voor sommige dingen die hij doet terwijl wij hem voor andere dingen verwijten kunnen maken? Moeten wij alleen dankbaar zijn voor sommige dingen die hij voor ons doet en mogen wij wrok koesteren tegen God voor al het leed dat hij ons laat overkomen? Inderdaad zijn er velen die wrok voelen tegen God voor het leed dat hen overkomt. Neville Ward stelt dat er niemand is die ooit zo gehaat is als God. Er zijn velen die geen ruzie hebben met bepaalde mensen om hen heen maar wel een chronische wrok koesteren tegen de algemene behandeling die zij ontvangen uit de handen van het leven. Dit is woede tegen God.

Indien wij onder bepaalde omstandigheden wrok of ressentiment als een legitieme reactie op God beschouwen dan hebben wij wat Simone Weil een ‘naturalistische Godsconceptie’ noemt, d.w.z. de opvatting dat Gods goedheid afhangt van de gang van zaken in de wereld: Als het slecht gaat dan wordt de claim dat God goed is gefalsifieerd. Dan hebben wij reden om wrok te koesteren over datgene dat God ons aandoet. Dankbaarheid ten aanzien van een naturalistische God is precies als dankbaarheid ten aanzien van een eindige mens omdat zij altijd gecorreleerd is aan wrok: Ik ben u dankbaar omdat u dit voor mij gedaan hebt in plaats van dat. Maar als u dat had gedaan, zou ik eerder ressentiment dan dankbaarheid tegen u hebben gekoesterd. Is dit godsbeeld aanvaardbaar voor een gelovige? Zou een gelovige niet eerder willen zeggen dat Gods wil de uiteindelijke norm voor het goede is in het licht waarvan wij bepalen of het wel of niet goed gaat in de wereld, terwijl in het geval van een naturalistische God de goedheid van wat hij wil bepaald wordt door hoe het gaat in de wereld?

Betekent dat nu dat wij God moeten danken voor alles wat ons overkomt omdat alles uit zijn hand komt, zowel het goede als het kwade, het geluk zowel als het lijden? Dat zou een fatalistische levenshouding zijn zoals dat onlangs weer tot uitdrukking kwam bij sommige moslims in Pakistan die de ramp van de aardbeving over zich heen liet komen en hun sombere lot accepteerden als zijnde de wil van God. Ik vrees dat deze levenshouding geen ernst maakt met het kwaad en met het leed in de wereld. Als alles wat gebeurt de wil van God is, dan is alles goed en bestaat er geen kwaad meer. Dit kan toch niet de levenshouding van een gelovige christen zijn! Er gebeuren vele dingen die niet de wil van God zijn. Mensen en engelen zijn in opstand tegen hem. Het feit dat hij dit toestaat betekent niet dat hij dit goed vindt of dat hij dit zou willen. Onze tekst zegt dat wij God onder alle omstandigheden moeten danken maar dit betekent niet dat wij God voor alle omstandigheden moeten danken! Hoe moeten wij dat nu verstaan?

Zoals bij mensen moeten wij hier onderscheid maken tussen datgene wat iemand doelbewust doet en de onbedoelde (en vaak betreurde) neveneffecten van deze handelingen. Deze neveneffecten kunnen alleen vermeden worden door de bedoelde handeling, waarvan zij de neveneffecten zijn, te laten varen. Laat ik dit illustreren aan de hand van een voorbeeld. Onlangs onderging een neef van mij een heel zware operatie die hem zeer verzwakt achterliet. Hij was maanden lang in en uit de intensive care en zijn toestand ging alleen maar verder achteruit. Het bleek dat zijn enige hoop op herstel een heel zware behandeling was die hem heel beroerd maakte. Helaas sloeg deze behandeling niet aan en werd mijn neef hoe langer hoe beroerder en ging zijn toestand al maar verder achteruit. Nadat hij drie keer zonder succes die behandeling onderging drong zijn familie er bij de arts op aan om met die marteling te stoppen en mijn neef maar liever rustig te laten gaan. Zij kon het niet meer aanzien dat hij zo moest lijden. De arts weigerde echter te stoppen en stond erop dat hij de behandeling nog twee keer zou proberen. De laatste keer sloeg de behandeling aan en werd mijn neef zienderogen beter. Binnen de kortste keren haalde hij zijn agenda erbij en begon weer afspraken te maken: het leven ging weer door! De arts zei ervan dat mijn neef net Lazarus was: hij is uit de dood opgestaan!

Laat ik enkele opmerkingen maken naar aanleiding van dit voorbeeld: (1) De bedoeling van de arts was om mijn neef door de zware behandeling weer beter te maken en niet om hem te martelen. De marteling was een onbedoeld en betreurd neveneffect van de behandeling. Deze marteling kon alleen vermeden worden door de behandeling te stoppen en de doelstelling om mijn neef weer beter te maken, te laten varen. Immers dat was precies waar de familie op aandrong. Zij kon de marteling niet meer aanzien. (2) Achteraf was de familie de arts zeer veel dank verschuldigd. Hij heeft immers mijn neef uit de dood teruggehaald! Zij dankte hem echter niet voor de nare neveneffecten van zijn behandeling. Maar zij heeft hem daar ook geen verwijten over gemaakt! Achteraf was de familie hem dankbaar dat hij tegen haar wensen in zijn doelstelling om mijn neef weer beter te maken voorrang gaf boven het stoppen van de martelende behandeling. (3)De familie wist de bedoelingen van de arts omdat hij hen die had uitgelegd en niet omdat zij die konden afleiden uit de waarnemingen van zijn behandeling. Al wat zij kon waarnemen was dat mijn neef gemarteld werd. Zo kunnen wij de bedoelingen van mensen nooit afleiden uit hun gedrag, maar wij kunnen hun gedrag alleen begrijpen in het licht van vooraf aan ons gegeven kennis van hun bedoelingen. Zo is het met mensen en zo is het ook met God: wij kunnen Gods bedoelingen niet afleiden uit de waargenomen gang van zaken in de wereld, maar wij kunnen de gang van zaken in de wereld alleen begrijpen in het licht van vooraf aan ons gegeven kennis van Gods bedoelingen.

In I Thess. 5 zegt Paulus twee dingen die hier belangrijk zijn: (1) Vers 3: ‘Als de mensen zeggen dat er vrede en veiligheid is, worden ze plotseling getroffen door de ondergang, zoals een zwangere vrouw door barensweeën. Vluchten is dan onmogelijk.’ Met andere woorden: het leven is beroerd en vol onzekerheden die niet te ontvluchten zijn. Dat is wat zij kunnen zien als wij naar ons leven en de wereld kijken. (2) Vers 9: ‘Gods bedoeling is niet dat wij veroordeeld worden, maar dat wij gered worden door onze Heer Jezus Christus.’ De vraag is nu of wij in staat zijn om onze waarneming van het leven (die Paulus in vers 3 beschrijft) te begrijpen in het licht van onze kennis van Gods bedoeling zoals Paulus ons die in vers 9 aangeeft.

De christenmartelaren in de vroege kerk gingen vaak de dood tegemoet met woorden van lof en dank op hun lippen. E.G. Jay wijst erop dat deze moedige christenen zich zeer bewust waren van Gods ‘alomvattende voorzienigheid’ en hun gebeden waren de uitdrukking van hun geloof. Natuurlijk waren zij geen masochisten die God dankte omdat hij hen met opzet liet lijden! Eerder dankten zij God voor zijn ‘alomvattende voorzienigheid’ waarin hij zijn volmaakte bedoelingen met de wereld liet overheersen en waarvoor zij graag het martelaarschap op zich wilden nemen. Zij leiden Gods bedoelingen niet af uit hun ervaring van martelaarschap. Eerder begrepen zij hun lijden in het licht van vooraf aan hen gegeven geloof in Gods voorzienige bedoelingen.

Het is duidelijk dat God danken (en prijzen) een interpretatie van het leven en de ervaring ervan in het licht van het geloof veronderstelt. Indien wij het leven niet begrijpen in het licht van het geloof in Gods voorzienige bedoelingen, dan hebben wij alleen oog voor de ellende. Dan ontkomen wij niet aan een leven van ressentiment. Dit soort interpretatie komt niet vanzelf maar vereist continue training in gebed en spiritualiteit en in de geloofsgemeenschap met andere gelovigen die ons (in de woorden van Paulus) tot troost en tot voorbeeld zijn (I. Thess. 5: 11). Wij zijn echter maar al te vaak als de mannen op weg naar Emmaüs die door Jezus ‘onverstandig en traag van begrip’ genoemd worden. Evenals zij staren wij ons blind op de ellende die wij waarnemen en slagen wij er niet in om onze waarnemingen te begrijpen in het licht van het geloof in Gods voorzienige bedoelingen. Wij lopen daarom altijd gevaar om te bezwijken voor de alternatieve interpretatie die eerder wrok dan dankbaarheid bij ons laat ontstaan. Neville Ward wijst erop dat het christendom een religie van blijdschap is. Het christendom wil dat alle mensen dankbaar kunnen leven in plaats van met wrok. Een leven met wrok is het alternatief voor een dankbaar leven. Het is de toestand waarin men tegen God is en tegen het leven, waarin men elkaar niet lief kan hebben. Dit is precies het christelijke idee van de hel.

Wij zijn natuurlijk niet altijd in staat dankbaar te leven, hoewel dat het christelijke ideaal is. Wij hebben hulp nodig vanwege de donkere kant van het leven die altijd wrok en ressentiment opwekt. Zoals de mannen op weg naar Emmaüs hebben wij het ook nodig dat Jezus aan ons komt uitleggen wat Gods alomvattende heilsbedoelingen zijn. Alleen in het licht daarvan kunnen wij de dingen zien zoals ze zijn. Alleen dan zullen wij in de woorden van Paulus aan de Thessalonicenzers ‘kinderen van het licht en van de dag’ zijn die ‘niet toebehoren aan de nacht en de duisternis’ (I. Thess. 5: 5). Alleen dan kunnen wij een leven van dankbaarheid genieten in de liefde van God. Alleen dan kunnen wij God danken onder alle omstandigheden.  Amen

Credo: (de gemeente staat op)  

de gemeente gaat zitten.

Voorbeden, eindigend op: zo bidden wij:
Wij denken in deze voorbeden aan Lidy Blaauw, die kortgeleden is geopereerd.
Voor haar bidden we:

Goede God,
Wanneer de dag naar de avond neigt,
En het daglicht verdwijnt in het nachtelijk duister,
Begint alles ons tegen te staan
Wordt alles wat wij doen ons tot last.
Iemand spreekt en wij luisteren nauwelijks;
Iemand klopt en wij horen het bijna niet.
Ons harten zijn zo hart als een rots,
Wij worden verteerd door wrok en ressentiment
Tegen het leven en tegen u.
Dan snelt uw genade, goede God, ons tegemoet,
Haar lichtende aanwezigheid verdrijft onze duisternis,
Onze tegenzin is verdwenen,
De hardheid is doorbroken,
Onze harten zijn vervuld met dankbaarheid
En wij kunnen uw naam loven.
            Zo bidden wij…

Heilige en ondoorgrondelijke God,
U hebt bevel gegeven aan het licht
Om te stralen in de duisternis.
Wij vragen u uw licht ook in onze geest te doen stralen
Opdat wij uw heilige Wil kunnen kennen
En uw bedoelingen met ons leven kunnen verstaan.
Dan zal uw licht de duisternis van wrok en ressentiment uit ons harten verdrijven,
En zullen wij genieten van een leven van dankbaarheid
Waarin wij u zullen verheerlijken
En uw goedheid aanroepen.
Dan zullen wij u danken naar de mate van ons kracht.
Dan zullen wij kinderen zijn van het licht
En van de volle dag.
            Zo bidden wij…

In uw handen, barmhartige God,
Bevelen wij onszelf vandaag:
Laat ons van begin tot einde
Bewust zijn van uw zegenende aanwezigheid;
Herinner ons eraan dat wij
In alle goeds dat wij doen, u dienen
En uw kinderen zijn die uw licht zichtbaar maken
in een wereld van duisternis en wrok.  
Maak ons attent en waakzaam
Zodat wij in alles uw Wil onderscheiden,
En die kennende, die ook vreugdevol vervullen,
Tot redding en troost voor onze naaste
En tot eer en glorie van uw Naam.
            Zo bidden wij….

Wanneer wij door de nacht overvallen worden,
Beseffen wij hoezeer wij uw licht nodig hebben
En daarom bidden wij u:
Maak ons open en ontvankelijk voor uw licht,
Zodat het in ons kan binnenstromen;
Verjaag alles wat ons leven donker maakt
En brengt aan het licht
Wat ons nog in de weg staat en verhindert
dat wij een zijn met Christus Jezus
en u onder alle omstandigheden kunnen danken
En ons leven door u laten bepalen.
            Zo bidden wij …

Wij bidden u voor alle mensen
Die opzien tegen het donker van de nacht,
Voor hen die gebukt gaan onder zorgen
Die ze niet durven loslaten,
Voor hen die ernstig ziek zijn
En zich niet durven toevertrouwen aan de slaap,
Omdat zij bang zijn voor de dood.
Voor hen die lijden aan slapeloosheid,
Voor hen die geen goede plek hebben om te slapen;
De daklozen en de zwervers
Veraf en ook dichtbij.
Zegen hen allen met het licht van uw ogen
en doordring hen van uw vrede.
            Zo bidden wij …


In Jezus uw Zoon hebt u het licht
van uw barmhartigheid aan ons geopenbaard,
Het licht waardoor wij uw wereld kan zien
Als een wereld waarin u immer zegenend bij ons aanwezig bent;
Als een wereld waarin wij u onder alle omstandigheden kunnen danken.
Met hem roepen wij daarom tot u:
Onze Vader…

Inzameling van de gaven voor een diaconaal doel. (terwijl de tafel in gereedheid wordt gebracht; ook wordt er gemusiceerd tijdens de inzameling)

Voorg: Dankgebed.   
Heer God, hemelse Vader, aanvaard ons geloof en onze gebeden en zegen deze gaven, dit brood en deze wijn,  die wij U brengen tot eer van Uw naam en ten dienste van Uw gemeente. Laat dit dankoffer U welgevallig zijn en een getuigenis van Uw liefde tot onze naasten.
Dat bidden wij U door Jezus Christus, Uw Zoon, onze Heer. Amen.  
Gemeente:        Amen.

Dankzegging:  (de gemeente gaat staan)  


allen:

Vg.: Wij danken U, heilige Vader, Heer onze God,  
om wille van Jezus Christus, Uw veelgeliefde Zoon,  
die Gij geroepen en gezonden hebt,  
om ons te dienen en te verlichten,   
om aan armen Uw koninkrijk te brengen,  
om aan gevangenen Uw verlossing te melden,  
om voor ons allen en voorgoed het evenbeeld te zijn  
en de gestalte van Uw mildheid en trouw.  
Wij danken U voor deze onvergetelijke mens  
die alles heeft volbracht wat menselijk is, ons leven, onze dood -  
wij danken U dat Hij zich met hart en ziel gegeven heeft aan deze wereld.  

Want in de nacht waarin Hij werd overgeleverd  
heeft Hij het brood in Zijn handen genomen.  
Hij heeft Zijn ogen opgeslagen naar U, God,  
Zijn almachtige Vader.  
Hij heeft U dank gezegd, het brood gebroken  
en het aan Zijn vrienden uitgedeeld met de woorden:  
“Neemt en eet, dit is Mijn lichaam voor u.  
Doet dit tot Mijn gedachtenis.”  
Zo nam Hij ook de beker, sprak een dankgebed uit en zei:  
“Deze beker is het nieuwe verbond in Mijn bloed,  
dat voor u en allen vergoten wordt tot vergeving van zonden.  
Telkens als gij deze beker drinkt zult gij het doen tot Mijn gedachtenis.”  
allen:

Vg: Bijeen tot Zijn gedachtenis komen wij tot U, o God, 
met dit brood en deze beker,
en wij bidden U:
gedenk het offer van de Zoon van Uw liefde
en aanvaard ons offer van lof en dank.  

Zend Uw Geest op ons neer,
de Geest die levend maakt,  
en herschep ons tot mensen
die Uw Zoon laten voorgaan
en niet ophouden U te belijden en elkaar te behoeden,  
de ogen gericht op Uw Rijk dat komt.
Voeg ons dan samen met allen die ons zijn voorgegaan, met wie ons lief waren, en die we moesten verliezen...
met de heiligen van naam en de ontelbare vergetenen, heel Uw mensenvolk, genodigd aan Uw maaltijd.  
Gem.: Amen.