Op 16 januari overleed Timothy Yearwood. Liefhebbers van het Geheim Dagboek kennen hem als de Britse militair op wie Hans Warren na de oorlog een paar jaar hopeloos verliefd was.
In december 1944, kort na de bevrijding van Zeeland, worden in het ouderlijk huis van Warren Engelse soldaten ingekwartierd. Eén van hen is Timothy Yearwood, een 25-jarige luitenant, afkomstig van Barbados, die in Cambridge rechten studeert. Warren wordt verliefd op Yearwood, ook al is hij zijn type niet: 'bleek, vaal, niet mooi, tikje aristocratisch'. Daarnaast is de soldaat getrouwd en vader van een zoontje. De liefde is nimmer wederzijds. Timothy praat graag over zijn vrouw en denkt dat Warren gelukkig is met Sybille. (Terwijl Timothy voor Sybille juist reden is de relatie met Warren te verbreken). Ondertussen wordt Warren steeds verliefder op de Britse bevrijder. Op 21 maart 1945 noteert hij: 'Ik verwaarloos alles wegens hem, word gek van liefde.' Begin mei keert Yearwood terug naar Engeland.
In de jaren daarna blijft Warren naar Yearwood verlangen. Zijn gevoelens verwoordt hij in gedichten als Winterliefde, Ontmoeting op een winterweg, Het Einde en Aan het Zuid-Sloe. Hij publiceert deze in de bundel Eiland in de Stroom in 1951. De liefde voor Yearwood is dan al een tijdje dood. Als Timothy in februari 1950 weer eens een foto stuurt, vindt Warren hem 'ronduit een griezel' geworden. Yearwood verdwijnt uit Geheim Dagboek om pas in 1993 weer op te duiken. Samen met zijn levenspartner Mario luistert Warren naar de radio. Die zendt enkele op muziek gezette verzen van hem uit. Bij het gedicht Aan het Zuid-Sloe raakt de bejaarde dichter ontroert. Hij durft niet aan Mario te bekennen dat de 'jij' in het gedicht Timothy Yearwood is.
Warren heeft Yearwood na 1945 niet meer teruggezien. De Brit vestigt zich in het stadje Bexhill, voltooit zijn rechtenstudie en wordt advocaat. Een necrologie in de Hastings Observer memoreert Yearwood als iemand met hart voor zijn cliënten en als brave burger ('pillar of community') die lid was van de Rotary en diverse golfclubs. Yearwood laat een vrouw achter en één zoon, Michael. Dat moet het zoontje zijn uit zijn eerste huwelijk met Sheila, over wie Warren in Geheim Dagboek schrijft.
Tussen alle liefdes in Warrens leven neemt Yearwood een bescheiden plaats in. Vlak na de bevrijding was hij een paar jaar belangrijk voor de jonge dichter. De verliefdheid sterkte hem in de overtuiging dat zijn homoseksuele gevoelens oprecht waren. Toch heeft deze liefde geen blijvende indruk achtergelaten. Dat Yearwood de dagboekbloemlezing Om het Behoud der Eenzaamheid niet haalde, is veelzeggend. Maar Timothy Yearwood zal voortleven in Geheim Dagboek en in enkele zeer fraaie gedichten, waarvoor hij - waarschijnlijk zonder het zelf ooit te hebben geweten - inspiratie leverde.
Aan het Zuid-Sloe
Dit is de stroom. Felblauwe zonnen vloeiden saam
en glinsterend water tussen het oud goud der rieten.
Het ijle klokkenspel der rinkelende vogels
komt zonrijp aangevlaagd over het ruisend vlieten
der drukke golven in de lauwe voorjaarswind.
Zonlicht speelt even op je losgewaaide haren
en glijdt langs je gezicht, glanst over deze uren -
niets blijft er van dan pijn en wat herinnering.
Want onze levens vloeien, doelloze rivieren,
tezamen en uiteen, en ter vertroosting wijzen
we elkaar de zon en een roofvogel op het moeras.
Straks is ook dit voorbij, vervaagt het tot verleden.
Dan weet er niemand meer, hoe hunkerend het was,
waar wij naar luisterden, wat wij elkaar vertelden,
en dat het voorjaar was, met bloemen in het gras.
1 februari
14 februari: rondleiding Verre Werelden met Mario Molegraaf
De tentoonstelling Verre Werelden in het Zeeuws Museum is verlengd tot 14 maart. Op zondag 14 februari is er twee keer (13.00 uur en 14.30 uur) een mogelijkheid om de tentoonstelling te bezoeken onder begeleiding van Mario Molegraaf. Klik hier voor alle details. Let op: aanmelden op rondleidingen@zeeuwsmuseum.nl is verplicht.
17 januari 2010
HUMUS on-line
Het artikel van Eric over Warren in het ledenblad van het Humanistisch Verbond (HW nieuws 19 december) is nu hier on-line beschikbaar.
Verzamelde Gedichten goedkoop
De definitieve uitgave van de gedichten van Warren, de Verzamelde Gedichten uit 2002, is nu goedkoop verkrijgbaar. Voor slechts € 7,90, bijvoorbeeld via bol.com.
Aktie voor meer Gide!
In de serie Privé-domein van de Arbeiderspers verscheen in 2006 een keuze uit de dagboeken van André Gide uit de jaren 1918-1939, onder de titel Het innerlijk blauw. Maar Gide leefde tot 1951 en hield dagboek tot aan zijn dood. Ria Zifkamp doet een oproep aan de Arbeiderspers voor een tweede deel, met de latere dagboeken van Gide. Vertaalster Mirjam de Veth is enthousiast, nu alleen nog de uitgeverij overhalen: u kunt de actie steunen door ook een mailtje te sturen aan de Arbeiderspers.
10 januari 2010
HW met een gaatje
Opnieuw ontvingen wij een aardig verhaal van Janus Raaijmakers (zie ook zijn speurtocht naar Isabelle Rivière van 22 november 2009). Bij zijn beste wensen voor het nieuwe jaar, met veel interessant Warren-nieuws, sluiten wij ons graag aan.
Vooreerst voor jullie beiden een goed en gelukkig en ook gezond 2010 gewenst met veel interessant nieuws over Hans Warren zodat hij blijft leven in veler harten.
Vóór familiebezoek in Australia ben ik begin oktober nog naar Middelburg gegaan voor beide tentoonstellingen over Hans Warren. Die in de bibliotheek zou afgelopen zijn vóór mijn terugkeer. Ik had nog een vrij-reizen-kaartje van de NS en had er de 2 1/2 uur héén en idem terug wel voor over (in gezelschep van het laatst verschenen deel van het Geheim Dagboek). Ik was zeer tevreden over mijn bezoek. Vooral Er staat een huis aan schelde boeide me zeer. Ik was ontroerd het laatste schrift te zien van vlak voor zijn dood. Er was veel meer: de foto's, de schilderijen en brieven en knipsels, alles met grote liefde samengevoegd tot een boeiend en passend geheel, dat recht deed aan de persoon die Hans Warren was. Ik vond het ook leuk om kunstvoorwerpen te zien waarover hij met grote passie schreef in al die jaren.
In de bieb lag een boekje aan een touwtje ter inzage "Warren 75". Helaas was dat uitverkocht. Ik baalde en op de terugweg bedacht ik een mogelijkheid om tóch een exemplaar te bemachtigen. Ik stuurde een mailtje aan conservator Ronald Rijkse, of hij mij niet het exemplaar met de gaatjes kon sturen en jawel (!) hij zegde toe en inmiddels is het in mijn bezit, met dank aan de conservator!
Hilberdink over Warren
Koen Hilberdink, de biograaf van Lodeizen, wijdt zijn eerste blog van 2010 op Tirade.nu aan Geheim dagboek. Nu de serie compleet is, maakt Hilberdink voor zichzelf de balans op. Uitgesproken positief is Hilberdink niet. (Met dank aan Fokke Zwaan)
19 december, sterfdag Hans Warren
Hans Warren in HUMUS
In Humus, het ledenblad van het Humanistisch Verbond, staat deze maand een stuk van Eric over Warren. Het stuk heeft als titel 'Zolang het duurt een eeuwigheid gelukkig' en is binnenkort ook digitaal te bekijken op de site van het HV.
Bert Bakker vs Mai Spijkers - vervolg
In Het Parool van afgelopen donderdag 17 december reageert Bert Bakker met een ingezonden brief op het interview met Mai Spijkers dat afgelopen zaterdag in die krant stond (zie nieuws 12 december). Enkele citaten die betrekking hebben op Warren en het 'verdwenen' archief:
Het is jammer dat ik niet even ben gebeld, voordat Mai Spijkers onder andere over mij aan de tand werd gevoeld. Niet alleen draagt de uitgeverij mijn naam en ben ik er sinds 1966 werkzaam, ook ben ik 25 jaar - dus niet ‘een aantal jaren’ zoals Mai Spijkers beweert - directeur geweest. Toen ik bij boekhandel Broese stage liep, zat Mai op de lagere school en toen Mai voor het eerst naar het gymnasium ging, correspondeerde ik met Hans Warren. (...)
Sinds ik probeer te leven met mijn ziekte, heb ik niet veel meer van Mai gehoord. De toezending van de aanbieding en de nieuwe boeken stopte al snel, op de 75ste verjaardag van Marga Minco in 1995 werd ik al bewust niet meer uitgenodigd en ook voor de feestjes van andere auteurs die bij mij uitgaven, zoals Hans Warren, Ischa Meijer, Tom Lanoye, Herman Brusselmans, Gerrit Komrij en Tim Krabbé, kwamen geen uitnodigingen meer - om van Connie Palmen die inmiddels samenwoonde met Ischa Meijer met wie ik toch sinds 1973 samenwerkte, maar niet te spreken. (...)
In die tijd kreeg ik een telefoontje van Evelien Gans die aan de biografie van Ischa Meijer werkte en inlichtingen wou. Toen ik haar vroeg of ze al in het archief had gekeken, werd het stil. “Dat is er toch niet meer?”
Ik stuurde brieven aan Mai en Theo Bouwman van PCM, die ik goed kende; geen van beiden reageerde. Tot ik op een verjaardagsfeestje een oud-schoolgenoot, Jan Greven, tegen het lijf liep. Jan was directeur kranten toen Mai directeur boeken was bij PCM. Zijn dochter werkte bij Bert Bakker en zo kwamen ook de archieven ter sprake. Na enig trekken liet Jan Greven weten dat ze inderdaad waren vernietigd. En het brievenarchief en het productiearchief. Terwijl het Letterkundig Museum en de Premsela Stichting ze graag hadden opgehaald, net als de afdeling bijzondere collecties van de Universiteits Bibliotheek. (...)
Bert Bakker, Amsterdam
12 december 2009
Mai Spijkers: Alles is er nog
In een interview met Het Parool reageert Mai Spijkers, directeur van uitgeverij Prometheus, vandaag op de brief die Bert Bakker eerder dit jaar aan de PZC schreef. Daarin beschuldigde Bakker hem ervan het archief van uitgeverij Bert Bakker te hebben vernietigd, inclusief de complete correspondentie met Hans Warren. Spijkers noemt de brief onredelijk en voortkomend uit oude wrok: toen Meulenhoff besloot om uitgeverij Bert Bakker te laten leiden door Spijkers, stelde Bert Bakker voor om dat samen te doen. Spijkers had daar geen zin in en "die weigering neem hij me nu kwalijk." Bovendien: "Ik heb het archief ook niet vernietigd, het ligt opgeslagen. Alles is er nog."
Warren in Playboy
Geen grapje: in de laatste Playboy bespreekt Herman Brusselmans, naast zijn eigen nieuwe boek en dat van Tom Lanoye, het laatste Geheim dagboek. "Een van de beste boeken van een homosexueel [sic] die ik in jaren heb gelezen". Het dagboek doet Brusselmans "schateren, huilen, goedkeurend knikken of kippenvel krijgen van pure bewondering".
Warren in Nachtvluchten
In het programma Nachtvluchten (Radio 1) van 19 december wordt tussen 3 en 4 uur 's nachts het interview met Warren uit oktober 2000 herhaald. Het programma is naderhand te downloaden vanaf de website: http://portal.omroep.nl/nachtvluchten.
Met dank aan Rutger Vahl, wiens Geheim Dagboek-twitter inmiddels 486 tweets heeft en 159 followers!
In de bundel Nu u! van Literair Productiehuis Wintertuin krijgen 16 'grote dichters van nu' elk een 'groot gedicht van toen' voorgelegd met de vraag: Als u dit gedicht nu zou schrijven, hoe zou het dan klinken? Dat levert 16 moderne bewerkingen op van klassieke gedichten. De Middelburgse dichter F. van Dixhoorn herdicht voor deze gelegenheid Warrens Thuiskeer in Zeeland. Zie verder hier (ook om te bestellen).
22 november 2009
Waar blijven de stukken over Geheim dagboek?
Van Kees van Dijk ontvingen wij de volgende hartekreet die we met zijn toestemming, en onze instemming, integraal weergeven:
Nu het laatste deel van Geheim Dagboek is verschenen kijk ik uit naar
slotbeschouwingen en besprekingen van dit laatste deel. Immers, alle
voorgaande delen zijn in landelijke kranten gewaardeerd met relativerende
maar in de grond toch behoorlijk lovende besprekingen, en volkomen terecht:
het schrijven van Warren en de drive, de ambitie en de redactie van
Molegraaf hebben iets bijzonders opgeleverd in de (Nederlandse) letteren; of
laten we gewoon zeggen: Letteren; skip Nederlandse.
We zijn inmiddels toch zekere tijd voorbij de publicatiedatum. De
tentoonstelling in de Zeeuwse bibliotheek is reeds voorbij, Huis aan Schelde
is uitverkocht, maar ... voor zover mijn waarneming reikt géén
slotbeschouwing over het completeren van dit monument van Nederlandse
letterkunde in enig landelijk blad! Zijn de recensenten van Volkskrant,
Parool en NRC nog druk bezig met het herlezen van de tweeëntwintig delen
alvorens in een eindejaarsbijlage flink uit te pakken met een evaluatie van
het geheel, of wordt het Geheim Dagboek vanaf nu doodgezwegen? Mag het niet
meer van belang zijn?
Dat zou heel vreemd zijn, want Warrens GD is binnen het Nederlands
taalgebied einzigartig, en wereldwijd toch ook uitzonderlijk qua systematiek
en volharding, een leven lang. Dat is sowieso iets bijzonders. En dan geen
enkel essay over het geheel; ik kan me dat niet voorstellen!
Wat is jullie indruk? Komen er overwogen stukken aan of wil men hem vanaf nu
verzwijgen en afdoen als een provinciale held?
Enige weken geleden liep ik over het Pykesweegje op zoek naar nummer 1, kon
dat ook wel min of meer terugvinden. Maar zag ook de nieuwbouw van een
Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt op een steenworp van de geheiligde plek. En
natuurlijk de modelwoning bij de buren. Wat een snelle verdwijning van een
domicilie & leefwereld.
Meer post: Janus Raaijmakers uit Arnhem stuurde ons een verslag van zijn zoektocht naar sporen van Isabelle Rivière, de zus van Warrens favoriet Alain-Fournier (Le grand Meaulnes). De foto's laten zien dat zijn zoektocht succesvol was.
Regelmatig bezoek ik jullie site omdat ik sinds 1984 (25 jaar nu !) trouw lezer van Warrens dagboeken was en ben. Op 7 juli 1984 beëindigde ik lezing van deel 1 op het eiland Hvar (Vrboska) in de Adriatische zee voor de Kroatische kust. Sindsdien heb
ik alles van hem gelezen en ik ben nu met het laatste deel bezig.
In deel 2 komt
Isabelle Rivière, de zus van Alain-Fournier, voor en in deel 3 gaat
Warren bij haar op bezoek (...). Ik vond het prachtige pagina's en nadat wij in 2008 met onze (eerste
Edesche mannen-) leesclub een Tour de France littéraire hadden gemaakt en op bezoek
waren geweest in het schooltje in Epineuil-le-fleuriel bij Montluçon, wilde ik kijken of
ik nog sporen van Isabelle kon vinden in Dourgne. (...) Toevallig was ik in september bij
familie in Aiguefonde, vlak bij Aussillon en van daar naar Dourgne was niet ver. Met de hulp van een oudere dame die een kledingzaak dreef in
Dourgne, ben ik uit gekomen op het huis waar Isabelle tot aan haar dood in 1971 heeft gewoond en waar Hans Warren dus op bezoek is geweest. Ik had mijn doel bereikt!
Het huis was niet te bezichtigen maar ik ontmoette wel de huidige eigenares die het in de
jaren 70 van de erfgenamen gekocht heeft. Ik voeg 2 foto's bij van huis en plaquette. Ik ben in Middelburg geweest en heb daar genoten van de twee tentoonstellingen, aan Hans
Warren gewijd. Ik blijf jullie site volgen.
Janus Raaijmakers
6 november 2009
Geheim dagboek 1998-2000: tweede druk
De eerste druk van het laatst verschenen Geheim dagboek is intussen niet meer leverbaar, maar de tweede druk is zojuist verschenen. De dichtbundel Er staat een huis aan Schelde in de Slibreeks, met jeugdpoëzie, is uitverkocht.
Tentoonstellingsnieuws
Morgen is de allerlaatste dag van de tentoonstelling Er staat een huis aan Schelde in de Zeeuwse Bibliotheek.
De tentoonstelling Verre Werelden in het Zeeuws Museum is verlengd tot maart 2010. Op zondag 15 november is er twee keer een mogelijkheid om de tentoonstelling te bezoeken met een rondleiding door Mario Molegraaf. Klik hier voor details (aanmelden is verplicht).
Jan van der Vegt in INKT
In het zojuist verschenen 4e nummer van Inkt, 'de glossy voor liefhebbers van lezen', wijdt Jan der Vegt zijn column aan Warrens dagboek. Van der Vegt is zeer lovend over de dagboeken. 'De grote kwaliteiten zijn naast die ongeremde openhartigheid vooral stijl en ritme'. Het plan van Mario Molegraaf om een biografie over Warren te schrijven noemt hij een riskante onderneming. ('Waarom schrijft hij in plaats van een Leven van Warren niet een Leven met Warren? Dat kan een belangrijke bron zijn voor een latere biografie, als iemand de Herculestaak aandurft.')
De babyfoto en de laatste aantekening uit Warrens dagboek zijn tot en met 7 november a.s. te zien op de tentoonstelling in de Zeeuwse Bibliotheek
2 oktober 2009
Meer foto's Warren-tentoonstellingen
Op zijn weblog Cultura Zeelandica bood Rolf Bosboom afgelopen maandag een verslag van de opening van de tentoonstellingen, inclusief fraaie foto's. Die foto's zijn ook rechtstreeks te bekijken, in verschillende formaten, op Flickr.com.
Fotograaf Anda van Riet uit Middelburg maakt afgelopen zaterdag onder andere de onderstaande foto's in opdracht van het Zeeuws Museum. We bedanken haar voor haar toestemming om ze op de site te publiceren.
Vrijdagmiddag 25 september, stipt om 16.00 uur, werd in de Zeeuwse Bibliotheek in Middelburg de tentoonstelling Er staat een huis aan Schelde geopend met een filmportret van Hans Warren te midden van zijn kunstschatten. Bijna nostalgische beelden van het huisje aan het Pijkeswegje waar zo vele Afrikaanse en Aziatische beelden zo lang een thuis hadden gevonden. Sprekers waren onder meer Ronald Rijkse, conservator van de Zeeuwse Bibliotheek, Mai Spijkers van uitgeverij Prometheus/ Bert Bakker en Mario Molegraaf. Het eerste exemplaar van het laatste Geheim dagboek ging naar de Commissaris van de Koningin, Carla Peijs. Zij opende de tentoonstelling met het voorlezen van Thuiskeer in Zeeland. ...
De rijke oogst van een dagje Middelburg op 25 september 2009
24 september 2009
Het wordt druk
Geen stoel blijft onbezet morgen in de aula van de Zeeuwse Bibliotheek, bij de opening van de twee Hans Warren tentoonstellingen in Middelburg. Vanwege de overweldigende belangstelling richt de Zeeuwse Bibliotheek twee zogenaamde 'overloopruimtes' in, waar de bijeenkomst in de aula op schermen te volgen zal zijn. Dus ook wie na aamelding te horen heeft gekregen dat de aula vol is, kan morgen gewoon naar Middelburg reizen!
Bert Bakker met brief in PZC
Aan de vooravond van de Warren-manifestatie in Middelburg spreekt Bert Bakker in een ingezonden brief aan de PZC zijn ongenoegen uit over het feit dat niet hij, maar Mai Spijkers morgen het woord zal voeren over Warrens Geheim dagboek:
In Een punt achter het geheime dagboek, naar aanleiding van het verschijnen van het laatse deel van het Geheim Dagboek van Hans Warren, vertelt Mario Molegraaf dat 'De uitgave van de Dagboeken begon op aandrang van uitgever Bert Bakker. Die had oog voor het unieke karakter.' Verder vertelt hij dat de dagboeken in die tijd, zeg maar tot 1990, bestsellers waren met oplages van soms 50.000 exemplaren en waar Hans honderduizenden guldens royalties aan verdiende. Royalties waarvan een groot deel van de verzameling die in het Zeeuws Museum tentoongesteld wordt mee aangeschaft is. Het is merkwaardig dat niet ik maar Mai Spijkers (uitgeverij Prometheus, vermeldt de uitnodiging), en sinds mijn ziekte in 1993 ook directeur van uitgeverij Bert Bakker, het woord voert over de geheime dagboeken tijdens het officiële gedeelte in de Zeeuwse Bibliotheek. Merkwaardig, omdat dezelfde Mai Spijkers bij een verhuizing van de uitgeverij het hele archief van Bert Bakker van 1968 tot 1992 met daarin de hele correspondentie tussen uitgeverij Bert Bakker en Hans Warren heeft laten vernietigen. Niet naar het Letterkundig Museum, niet naar de Bibliotheek voor het Boekenvak, niet naar de UB, hup de papiervernietiger in.
Bert Bakker
20 september 2009
Geheim Dagboek 1998-2000 is er al!
Een week eerder dan aangekondigd ligt het allerlaatste Geheim dagboek, over de jaren 1998-2000, al in de winkel. Bij Bol.com te bestellen met 1 dag levertijd. (Met dank aan Fokke Zwaan en Erwin Morriën, die ons als eersten erover berichtten.)
19 september 2009
Nu al kijken naar Warrens vogeltekeningen in de beeldbank Zeeland
Vanaf eind deze week is een deel ervan te bewonderen op de tentoonstelling in de Zeeuwse Bibliotheek, maar nu al zijn Warrens vogeltekeningen - veelal in kleur - te bewonderen op de Beeldbank Zeeland!
Veel Warren in PZC
De Provinciale Zeeuwse Courant besteedt alvast ruim aandacht aan de Warren tentoonstellingen in het Zeeuws Museum en de Zeeuwse Bibliotheek en aan het laatste Geheim Dagboek:
De voorpagina van de Spectrum-bijlage van de krant bestaat vandaag uit een montage van een handgeschreven bladzijde uit Warrens dagboek en een schilderij van Bart Domburg uit 1998 met drie vrijgesneden hoofden van Warren. Klik op de afbeelding voor een toelichting.
Warren-twitteraar ontmaskerd
De man die ons op http://twitter.com/GeheimDagboek meerdere keren per dag trakteert op verrassende citaten uit Warrens Geheim dagboek is Rutger Vahl, een 37-jarige freelance-journalist (hij heeft ook een persoonlijke twitter). Rutger is geen onbekende op de Hans Warren Homepage - eerder leverde hij bijvoorbeeld bijdragen over de watersnoodsramp in Warrens dagboek en recent nog over het straatnaamlot dat Warren deelt met Belcampo.
Ik ben pas met de dagboeken in aanraking gekomen na de dood
van Warren. Ik was meteen verkocht, heb de hele serie aangeschaft en alle delen inmiddels
meerdere keren gelezen (wat helpt bij het zoeken naar citaten). Ik zie de dagboeken als
een grote psychologische bildungsroman. Omdat Warren relatief weinig over de buitenwereld
schrijft - vooral over zichzelf -, en nauwelijks interesse heeft in de actualiteit (zoals
Willem Oltmans), blijven de boeken een enorme zeggingskracht houden en doen ook de oudste
delen niet gedateerd aan.
Ik vind Twitter een heel geschikt kanaal om de rijkdom van Warrens dagboeken onder de aandacht te brengen. De beperking is het maximum van 140 tekens, waardoor veel passages bij voorbaat afvallen. Maar er blijven genoeg leuke, boeiende en ontroerende observaties en one liners over. In de citaten probeer ik alle thema's uit het dagboek aan bod te laten komen. Dus ook de zoveelste waarneming van een kiekendief komt eens in de zoveel tijd langs...
Ik zie trouwens wel verwantschap tussen het dagboek en Twitter. Naar mijn mening is de essentie van Twitter dat je aan de buitenwereld wilt laten weten dat je bestaat ('dit ben ik, dit doe ik, dit vind ik interessant, dit niet'). Dat was volgens mij ook de belangrijkste reden waarom Warren een dagboek bijhield. Hij zegt dat op diverse plaatsen in het dagboek. Verder wordt er van Twitter vaak gezegd dat het 'doelloos geklets' is. Ook Warren merkt in zijn (latere) dagboeken vaak op dat hij in feite niets te melden heeft maar toch weer zijn schrift erbij pakt en notities maakt. Overigens denk ik dat het zogenaamde doelloos geklets op Twitter helemaal niet zo doelloos is, en in het geval van Warren levert het zelfs mooie literatuur op.
Ik zie uit naar het laatste deel, dat uiteraard ook snel een plaatsje zal krijgen in de twitter. Toen ik de recensie in Trouw las, moest ik weer denken aan het interview met Warren in de Volkskrant, medio jaren negentig: "Ze citeren altijd de meest schandalige passages, nooit de mooiste." Ik wil dat op Twitter dus anders doen.
13 september 2009
Nieuwe dagboek al lovend ontvangen in Trouw
Criticus Rob Schouten wijdde deze zaterdag een gehele pagina aan het Geheim dagboek 1998-2000 van Hans Warren. Onder de titel 'Pendelend tussen coquilles en Norit' schrijft hij onder meer:
Eigenlijk is dit deel een pijnlijk, maar ondanks alles meeslepend verslag van dementie en incontinentie. (...)
Verheven waren Warrens dagboekteksten zelden, de hoogvlakten van de geest worden er niet betreden. Deze uit zijn laatste jaren geven een nog schriller licht dan voorheen. Dat je ze desondanks in één ruk uitleest zegt iets over de spécialité de la maison van de schrijver, maar ook iets over ons verlangen naar de onbewimpelde groezeligheid des levens.
Gisteren vond in het kader van Open Monumentendag de tweede Hans Warren wandeling door Goes plaats. Afgelopen vrijdag was de wandeling al aangekondigd met een stuk in de Volkskrant van Bob Witman. Hieronder enkele foto's van deze dag.
6 september 2009
12 september: Hans Warren wandeling in Goes
In het kader van de Open Monumentendag organiseert het historisch museum De Bevelanden in Goes aanstaande zaterdag 12 september een literaire wandeling door het Goes van Hans Warren. Aan de hand van Hart van mijn land ik ben terug zullen we een aantal locaties bezoeken in het centrum van Goes die in leven en werk van Warren een belangrijke rol hebben gespeeld. De start is om 14.00 uur voor het museum. De kosten zijn 5 Euro p.p. (inclusief consumptie). Aanmelden voor de wandeling via secretariaat@hmdb.nl. Zie ook hier.
Nog meer wandelen in het spoor van Warren
De Stichting Landschapsbeheer Zeeland gaat een Warren-wandeling uitzetten in de omgeving van Borssele. Op vijf plaatsen op de zeedijk komen gedichten van Warren te staan, uitgelaserd in grote staalplaten. Zomer 2010 moet het project gereed zijn. Zie
het bericht in de PZC. (Met dank aan Dora Hubrechsen)
30 augustus 2009
Hans Warren twittert!
Volg hem op: http://twitter.com/GeheimDagboek. Bij ons weten de enige overleden schrijver die 'actief' is op Twitter. Geen idee wie er achter steekt.
Tentoonstellingsnieuws: Er staat een huis aan Schelde
Over de Warren-tentoonstelling in het Zeeuws Museum, 'Verre Werelden', was al veel bekend, maar nu zijn er ook meer details over de gelijktijdige expositie in de Zeeuwse Bibliotheek. Onder de titel 'Er staat een huis aan Schelde' worden manuscripten van romans en ongepubliceerde gedichten, schilderijen, portretten, vele vogeltekeningen en nog veel meer getoond. De naam van de tentoonstelling is de titel van een ongepubliceerd jeugdgedicht van Warren over zijn geboortehuis op de dijk bij Borselle. Een deel ervan werd al geciteerd in Het wekkertje van 23:24, het boek dat Mario Molegraaf in 2004 schreef. Het wordt gepubliceerd in de Slibreeks.
Het programma van de opening van beide tentoonstellingen begint op vrijdag 25 september om 16.00 uur (ontvangst vanaf 15.30) in de Zeeuwse Bibliotheek. Om 17.15 uur verplaatst het programma zich naar het Zeeuws Museum. Omdat het aantal plaatsen in de aula van de Zeeuwse Bibliotheek beperkt is, dient men zich van te voren per e-mail aan te melden (max 2 personen) - dat geldt ook voor wie al een uitnodiging heeft ontvangen: zbsec@zeeuwsebibliotheek.nl.
9 augustus 2009
Sijtsma en Reve in De Parelduiker
In het nieuwste nummer van De Parelduiker staat een niet eerder gepubliceerd verhaal van Bernard Sijtsma over zijn bezoek aan Gerard Reve in Greonterp.
Sijtsma is vooral bekend geworden door zijn briefwisseling met Reve: in hetzelfde jaar dat Reve zijn Brieven aan Bernard S. publiceerde, deed Sijtsma hetzelfde met zijn brieven aan Reve (onder de titel Lieve Gerard). Het boek van Sijtsma werd echter door de kritiek weggehoond. Zo kopte Hans Warren boven zijn recensie: "Sijtsma wil met kruiwagen Reve literatuur in". De publicatie van de brieven aan Reve betekende nagenoeg het einde van de schrijverscarriere van Sijtsma. Toch bleef hij, tot aan zijn dood in 1981, doorschrijven. In zijn nalatenschap zijn veel ongepubliceerde verhalen te vinden, waaronder een verslag van zijn bezoek aan Reve in Greonterp. Dat verhaal is nu voor het eerst gepubliceerd. Wij schreven er een inleiding bij over het leven van Sijtsma en zijn relatie met Reve. De Parelduiker wordt uitgegeven door Bas Lubberhuizen en is daar ook te bestellen.
3 augustus 2009
Opening Warren tentoonstelling op 25 september
Op vrijdag 25 september wordt in het Zeeuws Museum de tentoonstelling Verre Werelden geopend. Bezoekers van de Hans Warren homepage kunnen bij deze opening aanwezig zijn. Stuurt u voor 10 augustus uw naam en adres naar ons en wij zorgen ervoor dat u voor de opening wordt uitgenodigd.
Warren en Ryckhals bij Johannes Herman Buma
De stadsdichter van Middelburg J.H. Buma publiceerde mei jl het boekje Teruggezien in zijn stad, een "verslag van een project waarin Francois Ryckhals, befaamd schilder in de Gouden Eeuw en geboren op 3 mei 1609 in Middelburg, uit de vergetelheid werd gehaald". In het boekje ook een verslag van het bezoek van Hans Warren aan het Ryckhalsmuseum. Buma vergelijkt zijn eigen herinneringen en aantekeningen met de dagboekaantekening van Warren (14 augustus 1993). Buma herkent zichzelf niet of nauwelijks in Warrens aantekeningen: "Vervolgens werden mij andere woorden in de mond gelegd. Mijn geestig bedoelde uitroep bij binnenkomst wordt vertaald in een onderdanige opmerking waardoor de man die bekendheid geniet zich hult in valse bescheidenheid." Vervolgens komt Buma tot de volgende overpeinzing:"Toen ik het alles las, herinnerde ik mij dat anderen die ook eens in de Geheime Dagboeken van hem voorkwamen, mij hadden verteld dat het beschrevene niet in overeenstemming was met de werkelijkheid." Afrondend zegt Buma: "Ondanks alles blijf ik Hans Warren een ontroerend sympathieke en minzame man vinden. Ik heb een zwak voor hem."
Het boekje is uitgegeven door Mea Sponte in Middelburg.
6 juni 2009
Verre Werelden: meer nieuws over de tentoonstelling
Op de website van het Zeeuws museum is sinds kort meer informatie te vinden over de Warren-tentoonstelling die daar vanaf 26 september a.s. te zien zal zijn. Bijzonder zijn vooral de foto's van enkele stukken uit de verzameling.
Van huis tot huis: de correspondentie tussen Warren en Zifkamp
Deze week is verschenen: een strenge selectie uit de volledige correspondentie tussen Hans Warren en Ria Zifkamp. 'Van huis tot huis' is uitgegeven door Uitgeverij Boekenmaker, waarbij vorig jaar ook in twee delen 'Geloof mij steeds' verscheen. Uit die twee delen is nu de handzame bloemlezing 'Van huis tot huis' samengesteld. Het boek kost 19,95 en is te bestellen bij de reguliere boekhandel en eerdaags ook via Bol.com.
29 april 2009
Motto laatste dagboek: een nieuw gedicht van Kavafis
Op deze bijzondere dag, de verjaardag van de dichter K.P. Kavafis (1863-1933), hebben wij een bijzondere primeur. Als motto voor het allerlaatste Geheim dagboek, dat in september verschijnt, heeft Mario Molegraaf gekozen voor een gedicht van Kavafis dat niet eerder in het Nederlands werd vertaald.
Het gaat om het gedicht 'Wroeging', één van de zogenaamde a-teli (de onvoltooide gedichten). Eerder deze maand verschenen de onvoltooide gedichten voor het eerst in een Engelse vertaling, van Daniel Mendelsohn, die als een bom insloeg. De Nederlandse vertaling is van Mario Molegraaf.
WROEGING
Spreek over deze wroeging om die te verzachten,
edele wroeging, zeker, maar gevaarlijk eenzijdig.
Maak het verleden geen verwijt en kwel je niet zo.
Neem jezelf niet zo serieus.
Het kwaad dat je beging was kleiner
dan je denkt, veel kleiner.
Het goede dat je nu die wroeging bracht,
zat ook toen al diep in je.
Zie hoe een voorval, dat plotseling
in je geheugen weerkeert, een daad
verklaart die je fout
vond, maar nu een rechtvaardiging heeft.
Verlaat je niet helemaal op je geheugen:
je vergat heel wat – ditjes en datjes –
dat is rechtvaardiging genoeg.
En denk niet dat je je slachtoffer
zo goed kende. Hij had vast gaven waarvan je niets wist,
en misschien waren dit andere wonden
dan jij denkt (uit onwetendheid over zijn leven),
geen gevolg van jouw vreselijke klappen.
Verlaat je niet op je zwakke geheugen.
Verzacht de wroeging die altijd
eenzijdig en heel listig tegen je pleit.
K.P. Kavafis, oktober 1925
vertaling: Mario Molegraaf
29 maart 2009
Laatste dagboek aangekondigd door Bert Bakker
In de zomercatalogus van Bert Bakker wordt het nieuwe dagboek van Hans Warren aangekondigd: 'de voltooiing van het mooiste dagboek uit onze letteren'. Over het nieuwe dagboek wordt vermeld:
Het laatste deel van Hans Warrens Geheim dagboek. Voor het laatst berichten uit 'Welgelegen', het kleine huisje in Zeeland dat steeds meer zijn wereld wordt. Op weg naar de magische datum 1 januari 2000, 'in werkelijkheid de meest kleurloze en onbeduidende dag die je je kunt voorstellen'. Op weg naar het einde, samen met zijn vriend Mario, die hoopt en wanhoopt. Hij overwint tegenslagen, komt overeind na valpartijen. 'Vous travaillez encore?' vraagt een dokter na een val in Parijs, met verwondering en bewondering. Jawel, Hans Warren werkt nog, leert, ontdekt, geniet. Van zijn kunstverzameling, die in deze jaren enorm wordt uitgebreid. Van het eten in restaurants en vooral dat naar eigen recept. Met ongekende scherpte blijft hij naar alles kijken. Zo komt hij tot verfrissende oordelen over literatuur en schilderkunst. Onbevangen volgt hij anderen, genadeloos observeert hij zichzelf. Zien wat niemand ooit onder ogen zag, dat doet hij in dit verbijsterende dagboek. Het einde van de seks, de ontluistering van het lichaam, het verbrokkelen van de geest. Maar op een of andere manier blijft Hans Warren nieuw tot het laatst.
Het dagboek, dat 360 pagina's bevat, is aangekondigd voor september. Ook de Warren-tentoonstellingen in Middelburg worden dan geopend.
Dwalingen van Alex Verburg
In het nog te verschijnen dagboek van Hans Warren over de jaren 1998-2000 vindt ook de ontmoeting plaats met schrijver Alex Verburg. Verburgs interview met Warren is reeds verschenen in Gelijk het gras: Interviews over vergankelijkheid (2003). Hoe Verburg deze ontmoeting heeft ervaren leest u hier.
Aankomende week verschijnt een nieuwe roman van Verburg, met de titel Dwalingen, gebaseerd op een waar gebeurde geschiedenis.
Een dorp aan de Hollandse kust. Een plaats waar de mensen elkaar door en door kennen. Hier laat de oorlog zich anders voelen dan op het slagveld, anders dan in de grote steden. Maar de gebeurtenissen in de wereld dringen er wel door, tot in de kille slaapkamertjes van kleine huizen tegen de duinen.
De zeventienjarige Annie wordt verliefd op Johann, die werkt voor de Duitse Arbeitsdienst. Zij is de dochter van een NSB'er, maar heeft zelf niets op met de bezetting, hij een herdersjongen die graag bij zijn kudde was gebleven. Het is de prille liefde tussen twee onschuldige mensen, maar deze liefde wordt beladen met schuld door de tijd en de omgeving waarin zij leven.
Mijlpaal: het volledige verzameld werk van Plato in de vertaling van Warren en Molegraaf is vanaf 5 maart in een luxe box verkrijgbaar
Hans Warren en Ria Zifkamp op de radio
In het programma Pink Wave op het Belgische Radio Centraal is er aanstaande donderdag 26 februari aandacht voor homoseksuele dichters. Daarin ook Hans Warren en diens grootste fan Ria Zifkamp. De uitzending is van 20.30 uur tot 22.00 uur rechtstreeks te volgen via zgn streaming radio of anders daarna op de website van Pink Wave.
Warren had een speciale band met dit museum. In 1944 inventariseert hij er een collectie opgezette vogels. Hij vindt er niet veel aan. Wel wordt hij getroffen door een houten vogel: een bont beschilderde Balische Garoeda, een mythische zonne-arend met wijdgespreide vleugels en opengesperde snavel een een kroon op zijn kop. Deze Garoeda zou Warren nooit meer vergeten. Als hij in 1970 de mogelijkheid krijgt het stuk te verwerven door een ruil met het museum aan te gaan, grijpt hij deze kans. Het museum krijgt van hem twee schilderijen: een afbeelding van zaagmolens en een portret van een Noord-Bevelandse boerin in klederdracht. De Garoeda wordt bij Warren thuis in de tuinkamer gezet. In Warrens laatste bundel, Een stip op de wereldkaart, krijgt de Garoeda, omgedoopt tot Jetayu, een gedicht waarin bovenstaande biografische gegevens onmiskenbaar zijn verwerkt.
De twee schilderijen, met de bijbehorende dagboekaantekeningen, zijn nu in het museum te bewonderen.
Vanaf 1 januari 2009 hebben we de teller van Motigo Web Stats van onze site gehaald, vooral om een einde te maken aan vervelende en ongewenste pop-ups. Sinds 2002 hadden we op de openingspagina van onze website een teller die het aantal bezoekers van onze homepage vastlegde. In totaal heeft de pagina sindsdien 83.927 hits gehad.
Over de jaren is het resultaat als volgt:
De drukst bezochte dag was 9 februari 2004 met 140 'pageviews'.
Een website zonder teller geeft de makers ook weer wat meer rust...
Ria Zifkamp vertelt over Warren in ZiZo
In het laatste nummer van ZiZo, een blad voor homoseksuele en biseksuele Vlamingen, wordt Ria Zifkamp uitgebreid geïnterviewd over haar brievenboeken Geloof mij steeds, die vorig jaar verschenen bij boekenmaker.nl. Zifkamp vertelt over haar intensieve briefrelatie met Hans Warren. "Maar wat ik wilde bereiken, écht in Hans' hart komen, is niet gelukt. Er bleef een afstand. Hans legde maar heel af en toe zijn hart bloot. Toen hij ziek werd, liet hij wel eens iets van zichzelf zien. Maar ik bleef de fan en hij de bewonderde schrijver. We stonden niet op gelijk niveau."
Over de reacties op haar brievenboek vertelt ze: "Mijn jongste broer is erg boos geworden. Ik heb geen contact meer met hem. Ik had nochtans niet het idee dat er iets kwalijks over hem in de brieven stond. En mijn schoonzus werd boos omdat ik haar 'straalzus' noemde in een brief aan Hans, terwijl het eigenlijk als compliment bedoeld was."
Sinds kort zijn de twee delen Geloof mij steeds ook los verkrijgbaar. Er zijn vergevorderde plannen om een bloemlezing uit de brievenboeken uit te geven onder de titel Van Huis tot Huis.
Wie wordt de nieuwe Dichter des Vaderlands?
Vanaf 2 januari kan gestemd worden voor de nieuwe dichter des vaderlands. Na Gerrit Komrij en Driek van Wissen is het nu de beurt aan één van de volgende kandidaten: Tsead Bruinja, Joke van Leeuwen, Erik Menkveld, Ramsey Nasr en Hagar Peeters. Iedereen kan een stem uitbrengen op www.dichterdesvaderlands.nl.
Dichter Tsead Bruinja heeft op zijn website zijn plannen gepubliceerd.
Meer over de verkiezing op de blog van dichter Bart FM Droog .
29 december 2008
Meer details over Warren-tentoonstelling in Zeeuws Museum
Uit de nieuwsbrief december van het Zeeuws Museum in Middelburg
21 december
Grote Warren-tentoonstelling in 2009!
Het komend jaar wordt opnieuw een bijzonder jaar voor liefhebbers van het werk van Hans Warren. Niet alleen verschijnt het allerlaatste deel van de monumentale reeks Geheim dagboek, ook worden er in Middelburg maar liefst twee tentoonstellingen aan de schrijver gewijd.
De tentoonstellingen worden in nauwe samenwerking georganiseerd door het Zeeuws Museum en de Zeeuwse Bibliotheek. Ze zullen plaatsvinden in het najaar van 2009. Zodra er meer over bekend is, zullen we dat vanzelfsprekend melden. Op dit moment is al duidelijk dat het Zeeuws Museum met name de collectie etnografische kunst van Warren zal belichten. De expositie probeert een beeld te schetsen van Warrens 'fascinatie met het vreemde'. In de Zeeuwse Bibliotheek zullen zeker de hoogetepunten uit de nalatenschap te zien zijn. Naar wij verwachten zullen deze exposities vergezeld gaan van een fraaie catalogus.
Het manuscript van 'Een vriend voor de schemering' in de Zeeuwse Bibliotheek
19 december - sterfdag Hans Warren
Momenteel heeft fotograaf Jaap Wolterbeek een prachtige tentoonstelling in de Zeeuwse Bibliotheek.
Daar is ook deze foto van Warren te zien.
Speciaal voor de sterfdag van Hans Warren schreef fan Dora Hubrechsen een gedicht.
Ode aan Hans Warren
IJs groeit over herinnering heen
met rijm dat glinstert over de dijken
in winterzang zoeken we achter voelbaar stil verlangen
naar partituur langs fel schitterende sterren
we hebben gelezen bladzij na bladzij
en evenzo een etmaal volbracht
voorbij de vlucht van wilde ganzen
verbannen naar het einde dit jaar
en duizend dingen herdacht
we zullen weer luisteren met tranen
en gaan langs het oude pad.
16 november
Warren deelt 'straatnaamlot' met Belcampo
Door Rutger Vahl
Hans Warren is niet de enige schrijver naar wie geen straat vernoemd kon worden en die het moet doen met een `pad'. Het overkwam eerder Belcampo (1902-1990).
Belcampo, pseudoniem voor Herman Pieter Schönfeld Wichers, groeide op in Rijssen. Na de middelbare school trok hij er weg, maar hij vereeuwigde het streng christelijke dorp in 1958 in het apocalyptische verhaal `Het Grote Gebeuren'. Dat hij begraven wilde worden in Rijssen, geeft aan dat Belcampo een sterke band had met het dorp van zijn jeugd.
Die liefde is niet wederzijds. Begin jaren negentig stuitte een plan een straat naar Belcampo te vernoemen op fel verzet van het zwaargelovige deel van de gemeente. Die hadden Belcampo zijn `godslasterlijke' verhaal uit 1958 nog altijd niet vergeven. `Ik heb wel wat van Belcampo gelezen, maar de inhoud bevalt me helemaal niet', liet SGP-burgemeester E. van Voorden optekenen. Ook in 2002, bij zijn honderdste geboortedag, lukte het niet Belcampo in Rijssen te eren. In 2005 kreeg de schrijver wel een borstbeeld in Bathmen, de plaats waar hij jarenlang als huisarts woonde en werkte.
Verbijstering
Toch zijn ook sommige Rijssenaren trots op `hun' schrijver. In de bossen bij het dorp is er het onofficiële `Belcampolaantje', een privé-initiatief van een aanwonende. En de afgelopen twee jaar stond er in de tuin van Schoolstraat 44 een bordje met `Belcampo-pad'. Maar of dat er nog lang blijft staan, is de vraag want de woning is onlangs verkocht. Google Maps leert dat er heel ergens anders, in de gemeente Stede Broec (N.-H.), een weg is die simpelweg `Belcampo' heet.
In Geheim Dagboek wordt de schrijver overigens maar één keer genoemd. Op 30 november 1953, midden in de heftige ruzies met Mabel en Habib, probeert Warren een artikel over Belcampo `in elkaar te draaien'. Waarschijnlijk ging het stuk over het boek `Liefde's verbijstering', een toepasselijke titel gezien de ingewikkelde driehoeksverhouding waarin Warren in die tijd zat.
7 november
Hans Warren in Amsterdam: tekening uit de nalatenschap
Afgelopen donderdagavond werd in museum (en schuilkerk) Ons' Lieve Heer op Solder in Amsterdam het boek Amsterdam en zijn Schrijvers gepresenteerd van Uitgeverij Bas Lubberhuizen. Het eerste exemplaar werd aangeboden aan Remco Campert. In het boek, samengesteld door Ko van Geemert, worden 82 locaties in de hoofdstad beschreven die verbonden zijn met een schrijver en/of zijn werk. Voor de bundel schreven wij bijdragen over Frederik van Eeden, Bernard Sijtsma en Jacob Israël de Haan, maar ook over Hans Warren.
In 1941, na zijn eindexamen, verhuist Warren naar Singel 20 in Amsterdam. Als vrijwilliger gaat hij werken in het dialectenbureau van P.J. Meertens. Het duurt echter niet langer dan een week voordat hij - door heimwee gekweld - terugkeert naar de Zeeuwse natuur. In die paar dagen Amsterdam schrijft hij een aantal brieven aan zijn ouders, waaruit we in het boek citeren. Niet in Amsterdam en zijn Schrijvers, maar wel hieronder afgebeeld: de niet eerder gepubliceerde tekening die Warren maakt van het uitzicht vanuit zijn kamer op Singel 20, met de koepel van de Lutherse kerk. Met dank aan de Zeeuwse Bibliotheek in Middelburg.
Tekening Hans Warren, 1941
Voorafgaand aan de presentatie was er een literaire wandeling waarop ook Singel 20 werd aangedaan (Frenk der Nederlanden in Het Parool van vandaag)
Sibylle in het Algemeen Dagblad
AD, 7 november 2008, waarin Maria de Roo 'Maria van de Loo' wordt genoemd
1 november
Mario Molegraaf over Plato in OBA live
Gisteravond was Mario Molegraaf de hoofdgast in het radioprogramma OBA live op Radio 5. Aanleiding was het voltooien van de vertaling van het Verzameld Werk van Plato, in 17 delen. In november verschijnt bij Uitgeverij Bert Bakker een cassette met alle delen, aangevuld met een biografische schets van Plato, eveneens van de hand van Molegraaf. De richtprijs is 200 euro (ISBN 9789035133761).
De hele radio-uitzending is
hier nog te beluisteren.
Thuiskeer in Zeeland in dialect!
Deze week ontvingen wij van Hannie Oele een vrije vertaling van Warrens beroemde gedicht Thuiskeer in Zeeland in het dialect dat Warren zo goed kende, het Zuid-Bevelands.
T'rug in Zeêland
M'n land - m'n arte, `k bin wee t'rug
in 't woôien van je volle zummer,
loom languut lig ik op m'n rik,
ik bin ik oaltied nog dien droômer.
Zò varr' as a j'n oôgen kieke
ruse boômen oôg' en lucht';
koere duven liek as waeter
achter blomdieken - uut zicht.
Ik bin wee t'rug, ligge te rusten
op bèddetjes van minnekruud,
en dienke - twint a `k eêl goed luust're:
me bin glad eênder van geluud.
Mie glans vernist et licht de stengels,
boômaegen doe de varten toe;
en tegen d'oôge zouten `emel
stroôie vlaegen wind et klokgeluu.
M'n lief kan oalles wee t'rugkenne:
de karper op de waetergank,
et oôi, en `t ziengen: zeeuwse stemmen,
de zoete boônen, schelven vlas.
Ier lig ik wee. `k Droôme joe droômen
in 't alve duuster, naebie blie:
ik wier wee kind, ik wier een boôm,
een regel uut een `emels vèèsje.
(Hannie Oele; vrie nì “Thuiskeer in Zeeland” van Hans Warren)
27 oktober
Het leven van Maria 'Sibylle' de Roo
In De Parelduiker (2008, nr 4): een reconstructie van het leven van Maria de Roo, de eerste muze van Hans Warren en Jan Wolkers. Ze inspireerde Warren onder andere bij het schrijven van zijn eerste dichtbundel en stond model voor de eerste beeldhouwwerken van Jan Wolkers, met wie ze trouwde en drie kinderen kreeg. Als 'Sonja' figureert ze in zijn roman Een roos van vlees. Maar wie was zij eigenlijk? In het artikel proberen we die vraag te beantwoorden, aan de hand van onder andere stukken uit de nalatenschap van Warren en een interview met haar zoon Eric Wolkers. Het verhaal is rijk geïllustreerd. Niet in De Parelduiker, wel hieronder afgebeeld: het omslag van één van de boeken waarvan we hebben kunnen achterhalen dat ze door Maria de Roo uit het Engels zijn vertaald. Het tijdschrift is te bestellen op de website van Uitgeverij Bas Lubberhuizen.
Vertaling: Maria de Roo
26 oktober
Impressie onthulling Hans Warrenpad
Aan de hand van foto's die ons zijn toegestuurd hebben we een impressie gemaakt van de onthulling van het Hans Warrenpad afgelopen maandag 20 oktober. Er waren toespraken van Mario Molegraaf en de burgemeester van Goes, Dick van der Zaag. Marlize Laport, voorzitter van de Culturele Raad Goes, las twee van Warrens gedichten voor, 'Bekentenis' en 'De Zwartkoptuinfluiter'.
Veel dank aan Marlize Laport, Willy van Meegen, Iris Molegraaf-De Gans, Niek Oele en Dora Hubrechsen.
21 oktober
Hans Warrenpad onthuld
Vandaag presenteren wij, met dank aan Niek Oele, de eerste foto's van het Hans Warrenpad. Het pad werd gisterenmiddag in Goes onthuld en gaat vlak langs de voormalige woning van Warren en Molegraaf aan het Pijkeswegje. Dit is mooier dan een straat in een nieuwbouwwijk", tekende de PZC op uit de mond van Mario Molegraaf.
Aanstaande maandag 20 oktober, op de verjaardag van Hans Warren, worden om 16.30 uur twee borden 'Hans Warrenpad' geplaatst.
Voorzitter Culturele Raad Marlize Laport draagt voor uit werk van Hans Warren en burgemeester Dick van der Zaag zal een woordje namens de gemeente spreken.
Als u ter hoogte van het ziekenhuis vanaf de 's-Gravenpolderseweg het Pykeswegje in gaat, vindt u het Hans Warrenpad na ca. 50 meter aan uw rechterhand. Het Hans Warrenpad loopt vlak naast het huis waar Hans Warren woonde.
PZC signaleert de nieuwe Parelduiker
In de PZC van vandaag wordt de nieuwe Parelduiker aangekondigd.
Muze Warren en Wolkers
woensdag 15 oktober 2008 | 07:48
AMSTERDAM - Het literair-historisch tijdschrift Parelduiker (van uitgever Bas Lubberhuizen) wijdt in de nieuwste editie twee artikelen aan de vorig jaar overleden auteur Jan Wolkers.
Ronny Boogaart en Eric de Rooij schetsen aan de hand van bronnen en gesprekken met Wolkers' oudste zoon Eric het tragische leven van zijn eerste vrouw, Maria de Roo (1923-1993).
Weinigen weten dat zij voor haar huwelijk met Wolkers de muze van Hans Warren is geweest. 'De zwijgzame Sibylle', zoals Warren haar noemde, zat bij hem in de klas in Goes en was zijn eerste jeugdliefde. Maria de Roo inspireerde hem tot vele gedichten. Na de oorlog ging zij in Leiden wonen en ontmoette daar Jan Wolkers. Centraal in het verhaal en in haar leven staat het verlies, door een tragisch ongeluk in huis, van hun tweede kind Eva, beschreven in Een roos van vlees.
Het andere artikel, van Arno van der Valk, beschrijft de verfilming van die roman door Jon Lindström in 1985. Wolkers zelf vond En ros av kött de beste verfilming van zijn werk.
12 oktober
Omslag De Parelduiker
Volgende week verschijnt de nieuwe Parelduiker, met daarin het portret van Maria 'Sibylle' de Roo. Hier alvast het omslag, Maria de Roo met haar echtgenoot Jan Wolkers en hun kinderen Eric en Eva op het strand.
Van Os dicht over Warren
Deze maand verscheen de dichtbundel Vrouwenliefde & andere gedichten van Th. van Os. Daarin ook een lang, bij vlagen vilein, gedicht getiteld 'Ruig, donker, bitter', dat - zonder dat hij bij naam wordt genoemd - over Hans Warren gaat. Twee fragmenten.
De oude dichter kijkt nog één keer om
zich heen naar wat hij heeft
verzameld en tentoongesteld:
hij heeft zo veel geschreven dat elk woord
een echo is van wat hij eerder vond.
(...)
Ik die Grieks ben, fluisterde hij, ook al
weet hij bittergoed dat hij altijd
een magere mie blijft uit een Zeeuws gat,
nog even lelijk, van kazig naar verkreukeld,
en nog altijd even iel, al draagt hij nu
de grote buiktrom van zijn dood voor zich uit.
(...)
13 september
Binnenkort 1: Warren in Amsterdam
Dit najaar verschijnt Amsterdam en zijn schrijvers (Uitgeverij Bas Lubberhuizen). Daarin ook aandacht voor de korte episode die Warren op jonge leeftijd doorbracht in de hoofdstad. Zie ook hier. Meer informatie volgt eerdaags.
Binnenkort 2: Een zwijgende Sibylle in De Parelduiker
In het oktobernummer van De Parelduiker komt ons langverwachte artikel over het leven van Maria de Roo, Sibylle in Geheim Dagboek. Een reconstructie van haar leven aan de hand van archiefmateriaal en interviews.
Recensie in De Groene Amsterdammer
Het is al een paar maanden geleden, maar ook De Groene Amsterdammer heeft het laatste Geheim dagboek gerecenseerd. Op 27 juni verscheen in De Groene 'De lekkages worden groter' door Marja Pruis. Nog steeds leest ze Warrens dagboeken met 'open mond'.
Is het dagboek van Jan Wolkers één bronstige lofzang op het leven, bij Hans Warren is iedere druppel sperma er een en is het vergeefse aftakeling troef. (...) Het is ongetwijfeld een kwestie van temperament of mentaliteit, maar van de niet-aflatende levenslust van Wolkers word je moeier (en gaperiger).
Hoezeer ook opnieuw uit dit 20e deel blijkt dat er geschaafd en gesnoeid wordt in de dagboeken voordat ze richting uitgever gaan, de suggestie dat hier iemand aan het woord is die niets (meer) op te houden heeft, die ons een, ja toch, eerlijk inkijkje biedt in zijn zieleleven blijft uitermate sterk. Misschien moet je 75 worden om het echec van je leven als volgt onder ogen te durven zien: 'Ik ben niets en ik kan niets, ik heb alleen een facade opgetrokken.'
Recensie in De Morgen
Ook Dirk Leyman memoreert in zijn recensie van het laatste dagboek in De Morgen van 27 augustus de groter wordende lekkages in het huis van Warren. Ook Leyman blijft gefascineerd door de dagboeken.
Hoewel de Zeeuwse einzelgänger een gewaardeerde dichter en bloemlezer was en als vaak onbarmhartige recensent een kruidige smaakmaker van het literaire leven bleek, zal hij hoofdzakelijk herinnerd worden als auteur van het Geheim dagboek, dat oorspronkelijk pas na zijn dood zou verschijnen. Niet dat iedereen er zijn meug in vindt. Voor sommigen is het een lichtbaken in het genre, voor anderen dan weer "muf gekwebbel en gezeur", zoals Johan Vandenbroucke ooit in deze bijlage het Geheim dagboek 1987-1990 omschreef, mede door de roddelzucht en de afrekeningen én "het al te manifeste outen van zijn intiemste gedachten".
(...) Hoe paradoxaal het ook mag klinken, dit dagboek bulkt van een niet te temmen hedonisme, een drang om de kelk van het leven genotzuchtig tot het bittere einde te ledigen. Warren en Molegraaf verzamelen antiek en kunstvoorwerpen alsof er hun hachje van afhangt, maar laten hun gammele huisje aan de Pykesweg (waar Warren bijna vijftig jaar zou wonen) verder verkommeren: "Goten hangen neer, kozijnen verrotten, lekkages worden groter." Ze bezoeken en monsteren restaurants alsof ze hoogstpersoonlijk door de Michelingids uitgestuurd zijn. Tot leverpatiënt Warren natuurlijk kreunt dat het eten hem te zwaar valt en de spiritualia te talrijk waren.
Vanzelfsprekend vinden de liefhebbers van literair geroddel à la de gebroeders Goncourt weer als vanouds hun gading, al valt het op dat Warren meer in de marge van het literaire bedrijf opereert en zijn vijanden iets milder kenschetst. De uitgever bedient de lezer op zijn wenken met het keurige register: je kunt feilloos opslaan wie door de gehaktmolen wordt gedraaid. (...) Maar over bijvoorbeeld de "buitengewoon aardige" Adriaan van Dis niets dan goeds. Het is trouwens die Van Dis die Warrens Geheim dagboek ooit typeerde als een huwelijk van "het afstotelijke en het schone", een karakterisering die ook na dit minder memorabele deel geldig blijft. Precies omdat Warren zijn hachelijke onderneming ook zelf geregeld ter discussie stelt: "Ik twijfel over de waarde van het boek. Ik geef me zo bloot, is het niet te pover, wordt het niet zielig in plaats van boeiend?" Toch niet. Wie eenmaal gestrikt is in de netten van Warrens journalen, zal er ook zijn jammerende Werdegang willen bijnemen.
23 augustus
Recensie in NRC
Gisteren werd Warrens GD 1996-1998 besproken in NRC. Janet Luis behandelt Warrens dagboek in één bespreking samen met het laatst verschenen deel uit de dagboeken van Frida Vogels. Ze vermoedt dat de schrijvers geen liefhebbers van elkaars dagboek (zouden) zijn. Zij zou zich mogelijk storen aan zijn expliciete manier van formuleren, zoals hij zich wellicht had geërgerd aan haar besmuiktheid.
Toch ziet Luis ook wel overeenkomsten tussen beide auteurs, vooral in hun neiging tot ontluistering. Bij Warren uit zich dat vooral in het lichamelijke, bij Vogels in het geestelijke.
Luis besluit: Onthecht, weerbarstig, vitaal. Dat zijn zo wat indrukken die Vogels en Warren, ieder op hun manier, als dagboekschrijvers achterlaten - hoe ziek, zwak of misselijk ze ogenschijnlijk ook door het leven gingen.
Hans Warrenpad - vervolg
Rob Swaak uit Middelburg heeft wel een idee over de reden waarom de gemeente Goes niet stond te springen om een straat naar Hans Warren te noemen, zo stelde hij afgelopen dinsdag 19 augustus in een ingezonden brief in de PZC.
Noch door de PZC, noch door Omroep Zeeland is opgehelderd waarom het Goese gemeentebestuur zo hardnekkig weigerde een straat naar Hans Warren te vernoemen in de toekomstige schrijverswijk. De journalistiek had behalve het feit ook de reden daarvan boven water moeten halen, dat hebben beide media dus verzuimd.
Ook het door christelijke partijen gedomineerde gemeentebestuur heeft geen reden gegeven, alleen geprobeerd met een 'onherroepelijk' besluit naamgeving tegen te houden.
Ik denk dat geld en christelijkheid hier weer eens bij elkaar komen, terwijl de VVD zich hier van zijn slechtste kant liet zien, namelijk slap. Woningen in een naar een homoseksuele schrijver vernoemde straat worden niet makkelijk verkocht of verhuurd aan streng gelovigen. Met een fietspadje voor de beroemdste Bevelandse schrijver hoeft er geen cent minder verdiend te worden en lijkt het net alsof je Hans Warren toch eert. Bah.
15 augustus
Toch Hans Warrenpad in Goes!
Provinciale Zeeuwse Courant, 14 augustus:
GOES - Hans Warren krijgt een eigen pad in Goes. Na alle pijnlijke commotie over het ontbreken van een Hans Warrenstraat in de toekomstige schrijverswijk Riethoek hebben burgemeester en wethouders besloten Warren toch de eer te geven, die hem volgens velen toekomt.
Het pad ligt zo'n 30 à 40 meter verwijderd van Warrens woning aan de Pykesweg.
Het bordje langs het Hans Warrenpad, een fietsvoetpad tussen het Pykeswegje en het Vivaldipad, wordt zo spoedig mogelijk geplaatst. De gemeente wil het bord zo spoedig mogelijk bestellen en plaatsen. "Daar gaat nog wel een paar weken overheen", aldus een woordvoerster. Als de nieuwe woonwijk Aria wordt gebouwd, wordt het pad nog een klein stukje verlegd.
Twee maanden na de verschijning van GD 1996-1998 verscheen afgelopen week toch nog een bespreking in de boekenbijlage Cicero van De Volkskrant. Ed Schilders vindt het nieuwe dagboekdeel weinig verrassend. De inhoud is voorspelbaar; zo is er het zich steeds herhalende patroon van 'de uitstapjes' van Warren en Molegraaf.
Maar Schilders vindt 'voorspelbaarheid' voor een dagboek helemaal geen negatieve kwalificatie:
Veel herhaling dus, met een zekere mate van voorspelbaarheid als gevolg. Toch is dat niet méér van hetzelfde in de negatieve betekenis, wel in de zin dat het leven per definitie volgens vaste patronen geleefd wordt. 'Consequent geleefd', zou Warren zeggen. Je kunt dat saai vinden, maar ook een feest van vertrouwdheid. Het is de kracht en tegelijk het noodlot van elke gedetailleerde autobiografie in welke vorm dan ook. (...)
Opzienbarend kan het twintigste deel van een dagboek onmogelijk zijn, wel een waardig vervolg. Warren figureert als vanouds in de vele gedaanten waarmee de vaste volgers van zijn leven vertrouwd zijn geraakt. De natuurliefhebber met een hang naar afzondering. De gourmand, de verzamelaar en kenner van etnografica. Een estheet, aandoenlijk negatief over zijn literaire verdiensten: 'Ik weet dat ik in de Nederlandse literatuur nauwelijks meetel.' Altijd onzeker over zijn relatie met Molegraaf. En soms de sluwe Warren, die zelf voorstelt een uitstapje te maken. Maar alleen om een nog groter gevaar af te wenden: 'De dreiging van minstens twee weken Griekenland in oktober.'
23 juli
Meer reacties op PZC-forum
Stemmen voor (of tegen) een Hans Warren straat kan intussen niet meer op het forum van de PZC - de eindstand was overigens 62% voor en 38% tegen. De reacties blijven wel binnenkomen op het forum. Een greep:
Hans Warren was een schrijver, die bijna 50 jaar Zeeland hoog in het vaandel heeft gehad. Hij heeft, op een korte periode in Parijs na, altijd in Zeeland gewoond en van daaruit literatuur bedreven. Met zijn dagboeken is hij erg bekend geworden en als dichter was hij vanwege zijn thematiek zijn tijd ver vooruit en stond hij op internationaal niveau. Het zou voor Goes een eer moeten zijn een straat naar hem te noemen. Alfred Krans - 23-07-2008 | 11:39
Hans Warren heeft mij laten zien dat het kleine leven groots beschreven kan worden. Warren heeft dat prachtig gedaan. Dus volmondig ja op de vraag of hij een eigen straat verdient. robert van hof - 22-07-2008 | 21:25
Hans Warren had op basis van zijn oeuvre grotere prijzen verdiend. Door zijn kritieken was hij de spil in literair Nederland. Zijn dagboeken zijn uniek en zijn gedichten zijn beeldhouwwerken. Het is een goed initiatief van de PZC, maar de overheid en met name de verantwoordelijken op cultureel gebied hebben zitten slapen. Doen, en niet twijfelen. Henk Spraakman - 23-07-2008 | 11:30
Hans Warren een straatnaam? Natuurlijk, in elk dorp en in elke stad in Zeeland.
"Wadde?"
Krijgt Goes de primeur en erna volgen alle andere plaatsen? Goed gedaan Hans! Eindelijk kun je dan zeggen:
Hart van mijn land ik ben (weer) terug. Theo Sponselee - 23-07-2008 | 17:13
Naar aanleiding van het pleidooi voor een Hans Warren straat in Goes, heeft de PZC bovendien op
haar forum een poll geopend waarin gestemd kan worden over de vraag of Hans Warren wel of
niet een eigen straat verdient. Stemt allen op:
Hans Warren heeft met zijn poezie, proza en kritieken, en in het bijzonder met zijn Geheim Dagboek, een literair monument geschapen dat zijn weerga niet kent in de Nederlandse literatuur. Uiteraard moet een schrijver van zo'n grote betekenis een eigen straat hebben en niet alleen in Goes! Kees Klok - 22-07-2008 | 17:15
Hans Warren zette Goes op de Nederlandse landkaart, en het is nu aan Goes om hem op zijn stadsplattegrond te zetten. Brigitte Raskin - 22-07-2008 | 17:16
Natuurlijk moet er een Hans Warrenstraat komen! Goes zou zich blameren als ze zo'n belangrijk burger niet eren! Het liefst zag ik een straat in het oude centrum van Goes vernoemd worden naar Hans, maar als het niet anders kan, dan maar in een nieuwbouwwijk. Hans Warren heeft met zijn bijzondere gedichten en zijn Geheim Dagboek een permanente plek in de literaire Nederlandse geschiedenis. Reden genoeg om hem met een eigen straat te eren. Ria Zifkamp - 22-07-2008 | 17:16
19 juli
Pleidooi voor Hans Warren-straat
KLOETINGE - Het wordt hoog tijd voor een Hans Warrenstraat, vindt Frits de Kaart uit Goes.
Als burger heeft hij de gemeente Goes de suggestie gedaan om de Zeeuwse dichter, literatuurcriticus en schrijver Hans Warren in de nieuwbouwwijk Riethoek in Kloetinge te vernoemen.
De gemeente wil de straatnaamgeving in de Riethoek immers laten aansluiten bij die in het Oostmolenpark, door te putten uit de Nederlandse literatuur. Dan is Hans Warren de eerst aangewezen schrijver om te vernoemen, vindt De Kaart. De in Borssele geboren en getogen dichter ging in Goes naar de HBS en woonde het grootste deel van zijn leven, meer dan vijftig jaar, aan het Pijkesweegje in Kloetinge. Dat is nog geen honderd meter van de Riethoek.
Uit: BN De Stem, 17 juli 2008
2 juli
Interview Van Dis-Warren on-line
Wie niet de volledige DVD-box van 'Hier is... Adriaan van Dis' (zie nieuws 11 april) wil aanschaffen, maar wel het interview met Hans Warren wil bekijken, kan dezer dagen terecht op (het gaat om aflevering 28):
Op de Beeldbank Zeeland (zoek op "Hans Warren") zijn enige tientallen foto's toegevoegd die fotograaf Wim Helm maakte bij de opening van de tentoonstelling Hans Warren 75. Over die plechtigheid valt ook volop te lezen in Warrens laatste dagboek.
In de krant
In veel regionale kranten werd het dagboek deze week als volgt kort aangekondigd: "
Weinig blijft de lezer bespaard in het nieuwe Geheim dagboek van Hans Warren. Het twintigste deel biedt een onthutsend eerlijk kijkje achter de gordijnen van de in 1996 al 75-jarige schrijver. Gul deelt hij zijn intimiteiten en onzekerheden, maar ook zijn vreugden met zijn lezers. Warren stierf in 2001 aan kanker, de ziekte die zich al openbaart in dit dagboekdeel. Het laatste deel van de reeks over 2001 verscheen al in 2002. Er komt nog een deel, dat de jaren tussen 1998 en 2001 beslaat."
Een eveneens korte vermelding in Trouw van afgelopen zaterdag: "Leven met zijn veel jongere vriend M. (Mario), goed eten, vogels, bomen, kunst en kunstbroeders, lichamelijke ongemakken: Warren, die als dit dagboek begint 75 is, weet ons zelfs voor zijn particulierste ervaringen te interesseren, dankzij zijn verfijnde stijl en ongehoorde openheid. "Wat kan M. een klier zijn. Ik doe vriendelijk tegen hem, maar ik voel me onbegrepen.""
NRC noemt het dagboek vandaag alleen even bij de aankondiging van het eveneens net verschenen dagboek van Frida Vogels.
De PZC deed deze week verslag van de manifestatie Park & Poëzie, die afgelopen zondag plaatsvond in Middelburg. Mario Molegraaf droeg daar gedichten voor van Hans Warren. Makkelijk te volgen is het verslag in de PZC niet: "Mario Molegraaf vertelde openhartig over zijn toenmalige verwachtingen van een vloed aan liefdesgedichten van Hans Warren, de oudere dichter die hij als jongen van zeventien al zo bewonderde. Molegraaf zoekt de verklaring in het feit dat Warren elke liefde als de herhaling van een vorige liefde beschouwde. Als jij niet meer jij bent draag je een andere naam. Met andere woorden: elk liefdesgedicht ooit door Warren geschreven zou derhalve ook voor Molegraaf zijn bestemd. Een tekst in Warrens nalatenschap geldt eveneens als waardevolle verklaring: Mijn verzen voor jou moeten de beste worden."
Friese fan
Johan Veenstra getuigt in zijn internetdagboek regelmatig van zijn liefde voor het werk van Hans Warren. Hij las natuurlijk ook het nieuwste deel. (NB: de taal van Veenstra is geen Fries, maar Stellingwerfs.)
Now ik van 1981 of et leven van Hans Warren en, laeter, Mario Molegraaf via disse dagboeken volge is et soms krek as wodt et een betien femilie van je. En an femilie arger ie je ok wel es. Wat hadden die beide vaeke spul! Wat een gekilster! Om niks vaeke! Zo zo’k et niet wild hebben. En wat eiste die Mario een protte van die oolder woddende man. Of was Warren soms ok wel es wat een zeurdeuze? Waor ik me echt an argere is de geldvergriemeri’je mit et almar uut eten gaon. Wat kostte dat wat! Honderden guldens per keer! Wat een idiote overdaod mit al die dure flessen wien d’r bi’j. En dan was et eten vaeke ok nog niet naor de zin! Mar och, wat is et allemaole mooi om te lezen…
30 mei
In de krant
Vaste Warren-recensent Rolf Bosboom besprak gisteren in de Provinciale Zeeuwse Courant het nieuwe dagboekdeel. "Voor een dagboek geldt feitelijk maar een maatstaf: oprechtheid. Warren is eerlijk en open zonder voorbehoud. Geen detail blijft onvermeld over zaken zoals de moeizame stoelgang, de seksuele statistieken of de huiselijke ruzies - als een real life soap avant la lettre. Alles en iedereen wordt de maat genomen, of het nu om musea, restaurants of kennissen gaat. En niet in de laatste plaats zichzelf."
De boekenbijlage van De Volkskrant vermeldt het dagboek vandaag bij de nieuw verschenen literatuur: "Bibeb Lampe, de vermaarde Vrij Nederland-interviewster, ontving in 1996 Hans Warren bij zich thuis in Scheveningen. Die schrok nogal: 'Een nietig heksje met slordig oranje haar, zo goed als doof en wazig'. Ze leeft te midden van 'een vreselijke troep'. Bibeb bezwoer Warren niets over haar te schrijven. Die dacht: 'Dat zal moeilijk zijn, ouwe heks'. Na te lezen in Geheim dagboek 1996-1998."
29 mei
Warren in de verkoop bij antiquariaat Fokas Holthuis
Antiquariaat Fokas Holthuis besteedt in zijn laatste nieuwsbrief aandacht aan Hans Warren. Veel, ook heel moeilijk verkrijgbare, titels worden aangeboden:
Eerste brief van Tom Lanoye aan Hans Warren uitgegeven
Ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van Tom Lanoye verschijnt in augustus de eerste brief die hij ooit aan Hans Warren schreef in een speciale bibliofiele uitgave bij De Carbolineum Pers.
Naar de Carbolineum Pers
Verschenen 21 mei 2008: Geheim dagboek 1996-1998 (rechts), in andere kleur dan oorspronkelijk aangekondigd (links)
7 mei
Nieuw dagboek over twee weken
Uitgeverij Bert Bakker/Prometheus laat weten dat het Geheim dagboek 1996-1998 op 21 mei in de boekhandel moet liggen.
Zie ook hier.
Nieuwe poëzie van Jos Versteegen
Bij uitgeverij Nieuw Amsterdam verscheen onlangs de nieuwe dichtbundel van Jos Versteegen, getiteld Slapen bij een warme man.
Een oude vrouw zit te dutten bij de televisie. Op het toestel staat een ingelijste foto van haar man, licht geschminkt, zoals alle opgebaarde doden. Terwijl de programma’s zich aaneenrijgen, kruipt de televisiewarmte in de foto. En zo slaapt een weduwe bij een warme man. Dit is het beeld dat Jos Versteegen oproept in zijn nieuwe bundel, die gewijd is aan zijn moeder, een boerenvrouw.
Jos Versteegen schreef zijn doctoraalscriptie over de gedichtencyclus De Olympos van Hans Warren. In mei 2003 koos hij op onze site het gedicht Voor jou als zijn favoriete gedicht van Warren.
13 april
De Goese muze van Hans Warren en Jan Wolkers
In de laatst verschenen aflevering van het Zeeuws Tijdschrift staat een artikel van ons over Maria de Roo: de 'Sibylle' uit de poëzie en dagboeken van Hans Warren en de eerste vrouw van Jan Wolkers. Het artikel is gebaseerd op onze tekst in Hart van mijn land ik ben terug. Het is in zijn geheel te lezen op de site van het Zeeuws Tijdschrift:
Later dit jaar verschijnt een uitgebreider verhaal over de 'muze' van Warren en Wolkers in De Parelduiker.
11 april
Hans Warren op DVD Adriaan van Dis
"Iedereen zegt dat het goed is gegaan, ik schort m'n mening op tot ik zondagavond de uitzending heb gezien", schreef Hans Warren in zijn Geheim dagboek na de opnamen van Hier is... Adriaan van Dis. Na de uitzending is hij tevreden. "Ik kwam natuurlijk over, ik sprak genuanceerd, m'n mimiek was goed." In de uitzending las Warren zijn gedicht Aubade met lijsters voor, een legendarisch moment. Het interview is vanaf volgende week terug te zien. Dan verschijnt een DVD-box met de beste interviews uit het progamma Hier is... Adriaan van Dis (Uitgeverij Rubinstein).
Joop Visser zingt Thuiskeer in Zeeland
Zanger en tekstdichter Joop Visser heeft een van Warrens bekendste gedichten, Thuiskeer in Zeeland, op muziek gezet.
"Er zit nog heel wat familie in de provincie en de bezoeken daaraan associeer ik nog steeds met een vakantiegevoel. Het gedicht van Warren staat heel dicht bij mijn beleving", zegt Visser vandaag in een interview in de PZC."We hebben ook de muziek kunnen maken die daar weer bij hoort." Visser zal het nummer, samen met sopraan Jessica van Noord, vanavond voor het eerst ten gehore brengen bij een optreden in Nieuw- en Sint Joosland, waar hij zondagmiddag nog een keer optreedt. Morgenavond is hij in Oost-Souburg.
Het driemaandelijks literair-historisch tijdschrift Zacht Lawijd wijdde zijn eerste nummer van deze
jaargang geheel aan uitgever Bert Bakker (1912-1969).
Onder de titel "De uitgever bij wie ik het liefste mijn werk zie
verschijnen" leveren Eveline Broekhuizen en Annemiek Recourt een bijdrage over de relatie van Bert Bakker met Hans Warren.
De titel van het stuk is een citaat uit de allereerste brief die Warren aan de uitgever schreef. Na een aantal meningsverschillen
met Ad den Besten van de Windroos-reeks - onder andere over het manuscript van Een vriend voor de schemering -
probeert Warren zijn geluk elders. Dat leidt in eerste instantie slechts tot een paar gedichten in Maatstaf,
maar er ontstaat dan al wel een vriendschapsband tussen Warren en Bakker. Deze vraagt Warren om het werk van Markies de
Sade in het Nederlands te vertalen - een groot commercieel succes. In 1969 is Tussen hybris en vergaan de eerste
dichtbundel van Warren die bij Bert Bakker verschijnt, maar de uitgever zelf is dan net overleden.
De samenwerking wordt
door Bert Bakker junior voortgezet, waardoor uiteindelijk ook het Geheim dagboek bij deze uitgeverij zal verschijnen.
Nieuwe gegevens bevat het artikel niet, wel enkele slordigheidjes. Zo verscheen het eerste dagboek in 1981 (en niet in 1982)
en is het Mario Molegraaf (niet Molengraaf). De auteurs reppen over een bloemlezing die Warren in 1959 voor Bert Bakker
samenstelt, maar ze melden niet dat dit een bloemlezing is uit het werk van Boutens (Mijn hart wou nergens tieren).
In De Groene Amsterdammer van deze week schrijft Jannah Loontjens een uitgebreide recensie
van het verzameld werk van Plato in de "lezenswaardige" vertaling Warren/Molegraaf. Lees
hier.
11 maart 2008
Geheim Dagboek in De Leescoupé
In het KRO-programma De Leescoupé vertelde treinreiziger Dick Visser afgelopen zondagavond over zijn favoriete boek, het Geheim dagboek van Warren. De uitzending is nog te bekijken op de website van het programma, of via uitzending gemist.
Op de website van het programma leest Dick Visser een lang fragment voor uit Geheim Dagboek 1975-1976, dat niet in de TV-versie zit.
7 maart 2008
Openhartig radio-interview met Mario Molegraaf
Gisteravond werd Mario Molegraaf uitgebreid geïnterviewd in het radioprogramma Kunststof (NPS) op Radio 1. Het interview gaat onder andere over de voltooide vertaling van Plato, de nieuwe poëzie-bloemlezing M'n opa, in heel Europa is er niemand zoals hij, maar ook over zijn leven met Warren. De uitzending is hier nog te beluisteren.
Deze week werd er champagne gedronken ten huize van Ria Zifkamp in Haarlem: met enige vertraging verscheen Geloof mij steeds: Een selectie uit de correspondentie Hans Warren Ria Zifkamp 1990-2001.
De briefwisseling is uitgegeven in twee kloeke delen. Deel 1, over de periode 1990-1995, heeft 366 pagina's; deel 2, met de brieven uit 1996-2001, telt er 380. Aardig is dat afbeeldingen en krantenberichten waarover in de brieven wordt gesproken, vaak ook in het boek zijn afgedrukt. Daarnaast is het ontstaan en de ontwikkeling van Zifkamps eigen poëzie in de brieven mooi te volgen. De gedichten zijn verzameld in Al jaren lang dezelfde man. 42 gedichten van Ria Zifkamp. Wie de brievenboeken bestelt (€ 38,95), krijgt de dichtbundel er gratis bij, maar deze is ook apart te koop (€ 9,95). Zie:
BOEKENMAKER.NL (E-mail: info@boekenmaker.nl). De boeken zijn ook via de reguliere boekhandel te bestellen (ISBN deel 1: 9789088420351, deel 2: 9789088420368, dichtbundel: 9789088420375).
Vermoedelijk heeft in de literatuurgeschiedenis geen
lezer zo uitvoerig op het werk van een schrijver gereageerd als in dit geval (flaptekst)
16 februari 2008
Warren inspireerde Wolkers tot schrijven van Zomerhitte
In de Volkskrant van vandaag staat het laatste interview met de in oktober vorig jaar overleden Jan Wolkers. Daarin zegt hij dat het idee voor de novelle Zomerhitte, het boekenweekgeschenk van 2005 en nu verfilmd door Monique van de Ven, ontstond nadat hij Warrens ornithologische studie Nachtvogels had gelezen.
Mea de Jong vroeg Wolkers hoe hij tot het schrijven van Zomerhitte was gekomen. Wolkers antwoordde:
Het is een boek dat ik al heel erg lang in mijn hoofd heb. Vlak na de oorlog, toen ik een jongen van een jaar of 24 was, kwam Hans Warren langs en die had een boek bij zich van een fotograaf waarvoor hij de tekst had geschreven. Nachtvogels heet het, en daarin zie je een uil die het oog van een van de fotografen uitrukt. Je ziet hem zo met dat oog wegvliegen. Dat beeld is me altijd bijgebleven, daar is Zomerhitte op gebaseerd. Het verhaal gaat over een fotograaf die alle liefde verloren heeft, afwezig is geworden en iedereen afstoot.
De fotograaf waar Wolkers het over heeft is de Engelsman Eric Hosking (1909-1991). Na het incident met de uil, waardoor hij zijn linkeroog verloor, is hij een van de beroemdste vogelfotografen geworden. Warren beschrijft inderdaad dit incident in Nachtvogels op pagina 112 (en in Geheim dagboek 1945-1948), maar een foto van het ongeluk ontbreekt in het boek. Wél staat er Hoskings beroemdste foto in: kerkuil met jonge rat bij nesthol. In 1945 publiceerde Hosking zelf een boek met de titel Birds of the night.
Plato compleet!
In januari is de reeks vertalingen van het werk van Plato voltooid, met de verschijning van deel 16 en deel 17 (Uitgeverij Bert Bakker). Tot deel 12 werkten Hans Warren en Mario Molegraaf gezamenlijk aan deze serie. In 1994 verscheen het eerste deel. Na het overlijden van Warren in 2001 zette Molegraaf het vertaalwerk alleen voort.
Kees Klok houdt van Geheim dagboek
De Dordtse dichter Kees Klok vertelde in het VPRO-programma De Avonden over zijn liefde voor het dagboek van Hans Warren. De uitzending van 7 februari jl. is
hier nog te beluisteren.
Mieke van der Weij citeert Warren
In het katern Hart en Ziel van De Volkskrant van zaterdag 19 januari jl citeert Mieke van der Weij Hans Warren als het over de karaktereigenschap competentie gaat. Ze vertelt dat ze liever samen dan alleen werkt en haalt de volgende uitspraak van Warren aan, uit zijn laatst verschenen dagboek: "Misschien heb ik niet de koestering van de glorie gekend. Maar de kilte van het onopgemerkt blijven is me bespaard gebleven" (GD 1993-1995, p.379)
28 december 2007
Correspondentie Warren-Lekkerkerker verschenen
Op de valreep van het jaar is verschenen: Kees Lekkerkerker en Hans Warren, Een verstokt necrofiel. Brieven 1973-1979.
De bibliofiele uitgave, van de Avalon Pers uit Woubrugge, is verzorgd door Menno Voskuil,
die er ook een korte inleiding bij schreef. Daarin schetst hij de geschiedenis
van de 'levendige correspondentie' tussen Warren en Lekkerkerker.
Dat de briefwisseling na 1979 plotseling stokte mag, volgens Voskuil, 'erg spijtig' worden genoemd,
vooral 'vanwege de geestige ontboezemingen van Kees Lekkerkerker'. Volgens Warren
behoorde Lekkerkerker 'tot de grilligste en grappigste correspondenten' die hij kende.
Van Een verstokt necrofiel verschenen 75 arabisch genummerde, ingenaaide exemplaren
en 15 romeins genummerde, gebonden exemplaren. Voor bestellingen: info@mennovoskuil.nl.
Uit de voorjaarscatalogus van
Uitgeverij Bert Bakker:
'Vanmorgen vóór het opstaan met een heerlijk orgasme de liefde bedreven.
"Je hebt nog geen erectiepil nodig," plaagde M.'. Het is 15 juni 1996 in het
Geheim dagboek van Hans Warren. Het jaar dat hij vijfenzeventig wordt,
een jubileum dat groots wordt gevierd. Zo onthaalt de Zeeuwse Commissaris van
de Koningin hem in het Prinsenlogement. Hans Warren spreekt hem toe in Borssels dialect
en ontdekt na afloop dat z'n gulp openstaat.
Een oude man, die elke dag iets nieuws wil beleven. Alleen reageert hij angstig op deze avances:
'Ze pakte m'n hand, streelde me, zat me verliefd aan te staren en zei dat ze me zo graag zag.'
Het dagboek van Hans Warren, de onzekerste man op aarde. En tegelijk een kampioen van kritiek:
'Ik houd niet van dat Duitse mooi met een bergachtige rivierbocht en een ruïne.' En ook nog eens
een grootmeester in genieten.
Genieten van het lichten van de zee aan de dijk bij Westkapelle of van een Vintage Port uit 1957,
een geschenk van Gerrit Komrij: 'Hij was pafferig, hikte en hoestte, peuterde telkens heel
smerig in zijn neus, maar zijn vriendschap ontroerde me diep.'
De dagboekcahiers uit deze jaren liggen vol klavertjesvieren. Hans Warren is een zondagskind,
en dat weet hij. Alleen al omdat ook op maandag het heerlijkste eten op tafel komt.
Hij klaagt zelfs ergens dat hij, ondanks zijn geluk, zoveel klaagt. Als het er werkelijk om spant, klaagt hij juist niet.
Er wordt kanker bij hem vastgesteld, en hij blijkt dan zo'n patiënt:
'Heerlijke sardines uit de Oosterschelde, afgewassen, en ik schuif achter m'n bureau,
verwarming vol aan. Ik merkte dat ik vandaag af en toe een huppeltje maakte,
een merkwaardig verschijnsel lijkt me, op de dag van je eerste bestraling.'
Het enige dagboek ter wereld waarin alle gordijnen opengaan. Kijk als je durft,
zie je jezelf daar?
18 november 2007
Mario Molegraaf reageert op Elsbeth Etty in NRC
Vorige week vrijdag 9 november wijdde Elsbeth Etty, in een stuk over de betrouwbaarheid
van literaire recensenten, de volgende regels aan Hans Warren:
Berucht was Hans Warren. Hij leverde zijn recensies, waarin hij auteurs die niet
met hem bevriend waren hufterig behandelde, aan de Gemeenschappelijke Pers Dienst, zodat de hele
provinciale pers, met meer dan een miljoen lezers, bediend werd door iemand met een geheime agenda.
(NRC Boeken, 9 november)
Deze week reageert Mario Molegraaf in een ingezonden brief aan de krant:
In haar beschouwing Reden voor zuivere kritiek maakt Elsbeth Etty alle fouten die ze anderen verwijt.
Ze schrijft dat Hans Warren als criticus 'berucht was' vanwege zijn vooringenomenheid.
Daarmee presenteert ze een kwalijke fantasie van haar alsof het om een vaststaand feit zou gaan.
De waarheid is juist andersom. Hans Warren stond - tot schrik van sommige schrijvers - bekend als
een geheel onafhankelijk bespreker van boeken. Het werk van literaire vrienden kon hij afwijzend bespreken (wat hem soms in gewetensnood bracht),
het werk van gezworen vijanden juist gunstig. Ik weet dat uit eigen ondervinding
- ik heb tenslotte 23 jaar het leven met hem gedeeld. Maar in vrijwel alle publicaties
over zijn werk als recensent wordt zijn onafhankelijkheid gesignaleerd en daarvoor is hij
ook met de Pierre Bayleprijs geëerd. Het zegt, denk ik, alles dat hij ruim 50 jaar literatuur heeft kunnen bespreken voor één en dezelfde krant,
de Provinciale Zeeuwse Courant. Zoiets lukt alleen met een smetteloos blazoen.
Weliswaar is Hans Warren befaamd om zijn Geheim dagboek, hij had beslist geen geheime agenda.
In voorkomende gevallen zei hij in zijn besprekingen er zelfs bij hoe de persoonlijke verhoudingen lagen.
De opmerkingen van Elsbeth Etty zouden in elke andere context als laster worden aangemerkt. Ze levert zelf het allerbeste bewijs voor haar stelling: 'Wat in de journalistiek doodzonden zijn, wordt gedoogd op boekpagina's.
(NRC Boeken, 16 november)
20 oktober 2007, 86e geboortedag Hans Warren
Jan Wolkers (1925-2007) overleden
In zijn huis op Texel is gisteren Jan Wolkers overleden, 81 jaar oud.
Jan Wolkers en Hans Warren kenden elkaar vooral door Maria 'Sibylle'de Roo.
Zij was Warrens jeugdliefde en zijn muze bij het schrijven van zijn poëziedebuut
Pastorale. Later zou zij de eerste vrouw van Jan Wolkers worden.
Wolkers schrijft over haar en Warren in zijn brieven aan Wim de Kler,
die in 2005 verschenen onder de titel Ach Wim, wat is een vrouw?.
Maria de Roo figureert als Sonja in Wolkers' roman Een roos van vlees,
waarin Warren ook zichzelf herkent. Andersom speelt Wolkers, onder de naam
Josquin, een rol in Warrens nooit uitgegeven roman Om het behoud der eenzaamheid.
Een fragment daaruit verscheen dit jaar in het lentenummer van De tweede ronde.
Zie over Warren, Wolkers en Sibylle verder
Hart van mijn land ik ben terug.
Nieuw dagboek mei 2008
Het nieuwe Geheim dagboek van Hans Warren, over de jaren 1996-1998, zal
in mei volgend jaar verschijnen. Hier alvast een kleine voorpublicatie.
7 juli 1996 - zondag, 20 uur - Het is heerlijk rustig op de boerderij.
Je hoort nu de tortel koeren, mussen sjilpen, een tuinfluiter orgelt.
Een gier van een hinnikend paard en de wind door de bladeren.
Ik ben zo moe, zo moe. Daarnet, toen ik m'n voeten in een heet bad zat te verzorgen,
praatte ik hardop met m'n moeder: 'Jij was 57 toen je al weg moest, ik ben straks 75...'
Ik vraag me af of het zin zou hebben aan het hoofdeind van haar graf een steentje
te plaatsen, met bijvoorbeeld Dit is het graf van Albertina Femmetje Warren-Mennes
(1894-1951), mijn moeder, Hans. Dan kunnen de rozenstruiken blijven staan
en hoeft er geen zerk óp haar. Iets dergelijks voor oma Adriana de Blok.
En mezelf ook maar in Borssele laten begraven? Vroeger dacht ik romantisch:
aan het eind van de Noordnol, met een ijzeren hekje erom. Nu gewoon simpel op dat kerkhofje
dat net als heel het dorp in zo'n lelijke omgeving is komen te liggen, en waaraan ik toch,
toch, toch hecht. Ik heb vochtige ogen.
Binnenkort op de site de aanbiedingstekst uit de voorjaarscatalogus van uitgeverij Bert Bakker.
Bibliofiel: correspondentie Hans Warren-Kees Lekkerkerker
Eind november-begin december zal bij de Avalon Pers verschijnen:
Kees Lekkerkerker en Hans Warren,
Een verstokt necrofiel. Briefwisseling 1973-1979.
Op 28 augustus 2006 overleed, op 96-jarige leeftijd, Kees Lekkerkerker.
Hans Warren ontmoette hem voor het eerst vlak na het einde van de Tweede Wereldoorlog,
maar het contact werd pas
echt vriendschappelijk in 1973, toen Lekkerkerker de bibliografie van Warren
zou gaan verzorgen. In de hieropvolgende jaren wisselden de twee letterkundigen
34 brieven en briefkaarten uit, die nu voor het eerst in druk verschijnen
en volgens samensteller Menno Voskuil "een mooi en boeiend beeld geven van een bijzondere literaire vriendschap".
De uitgave, gezet uit de Garamond en met de hand gedrukt op Zerkall-papier,
bevat de volledige correspondentie 1973-1979 tussen Warren en Lekkerkerker,
bezorgd en ingeleid door Menno Voskuil.
Een verstokt necrofiel zal een oplage kennen van ca. 90 genummerde exemplaren.
Prijs 50 euro. Voor meer informatie of reserveringen: info@mennovoskuil.nl.
13 oktober 2007
Correspondentie Warren-Zifkamp verschijnt nog dit jaar
Geloof mij steeds, de correspondentie van Hans Warren en Ria Zifkamp, zal
voor het eind van het jaar verschijnen. De uitgave bestaat uit drie delen: de brieven deel 1 (1990-1995),
de brieven deel 2 (1996-2001) en een deel met de gedichten van Ria Zifkamp, getiteld
Al jaren lang dezelfde man. De drie delen samen zullen E 38,95 gaan kosten,
de dichtbundel afzonderlijk E 9,95.
Van de flaptekst:"Hans Warren zag haar als zijn grootste fan. Maar Ria Zifkamp is misschien wel de grootste fan zonder meer, als geen
ander in staat tot de gave van belangeloos bewonderen. Vermoedelijk heeft in de literatuurgeschiedenis geen
lezer zo uitvoerig op het werk van een schrijver gereageerd als in dit geval. Een droom voor elke auteur. Een droom ook
die in een nachtmerrie had kunnen omslaan als Ria Zifkamp niet Ria Zifkamp was geweest. Uitbundig, maar nooit opdringerig. Een beetje dweepziek, maar zichzelf
altijd corrigerend. Trouw aan de bewonderde auteur, maar ook aan zichzelf."
Over Hans Warren dichtte zij eens:
Voor mij is hij vooral een schrijver
die mij niet ontwijkt, die zoveel op mij lijkt
dat ik hem word als ik zijn dagboek lees.
Zie eerdaags voor verschijningsdatum www.boekenmaker.nl
22 september 2007
Te verschijnen: de correspondentie tussen Hans Warren en Ria Zifkamp
Hans Warren noemde haar zijn grootste fan: Ria Zifkamp.
In 2003, toen we met haar spraken over de 467 brieven die ze aan Warren schreef,
sprak ze al de wens uit dat de correspondentie ooit zou worden uitgegeven.
Binnenkort is het eindelijk zover, want dan verschijnt (in twee delen):
Geloof mij steeds. Een selectie uit de correspondentie Hans Warren - Ria Zifkamp.
De correspondentie gaat vergezeld van een bundel met haar poëzie. Binnenkort meer details
over deze bijzondere uitgaven.
11 september 2007
Warren op NOS-Teletekst
De literaire pagina's 431 en 432 van NOS-Teletekst zijn
vandaag geheel gewijd aan Hans Warren. Naast de onderstaande pagina's bevat
pagina 431 een korte biografie van Warren; op pagina 432 is een lang fragment
te lezen uit Warrens roman Een vriend voor de schemering.
In het deze week verschenen nieuwe nummer
van De Parelduiker (jaargang 12, nr 3) staat een bijdrage van onze hand over Hans Warren als fotograaf.
In de Beeldbank van de Zeeuwse Bibliotheek zijn ca 280 foto's te vinden
die Hans Warren maakt tussen 1946 en 1950. Op de foto's veel taferelen uit het dorpsleven
van Borssele en natuurlandschappen, waaronder ca 60 foto's van De Kaloot. Maar wie goed
kijkt, vindt ook een aantal meer persoonlijke foto's. (De Parelduiker wordt uitgegeven
door Uitgeverij Bas Lubberhuizen en is daar te bestellen.)
Gay & Night
Op de middenpagina van het augustus-nummer van Gay & Night (nr 113)
is een uitgebreid verhaal te vinden over de laatste twee delen Geheim dagboek.
Het stuk heeft de vorm van een virtueel interview, met veel citaten uit het dagboek als antwoorden.
Ook het literaire wandelboek Hart van mijn land wordt weer genoemd.
23 juli 2007
Gay Krant Magazine nr 582, 21 juli 2007
11 juli 2007
Weblogs over Warren
Na het verschijnen van Hart van mijn land ik ben terug zijn
op twee weblogs interessante aanvullingen op ons boek verschenen.
Depaarden is de weblog van Willem Duvekot,
broer van Warrens vriend Adrie (die in Geheim dagboek Willem heet). Aan de hand
van de door Warren gemaakte foto's haalt Duvekot in zijn weblog herinneringen op aan zijn eigen jeugd,
en schrijft hij bijvoorbeeld
over zijn moeder.
In de TROS Nieuwsshow van gisteren opende Martin Ros zijn boekenrubriek met
Hart van mijn land ik ben terug van ('Ik ken ze ook niet') Boogaart en de Rooij. Nu eens
niet 'die eeuwige verhalen uit het dagboek en die eeuwige ruzies met schrijvers', aldus Ros, maar
aandacht voor 'de leuke kant van Warren'. Die leuke kant ziet Ros in Warrens 'eenvoudige,
voortreffelijke poëzie' en zijn aandacht voor de natuur. Als voorbeeld droeg hij de eerste en
laatste strofe voor van het gedicht 'Hart van mijn land'. Het mooie Zeeland van Warren, dat
intussen niet zo mooi meer is, komt aan bod in dit 'prachtige boekje' uit de 'prachtige serie'
van Bas Lubberhuizen. De uitzending van de TROS Nieuwsshow
is hier nog te beluisteren.
23 juni 2007
Hart van mijn land in de pers
Op 31 mei verscheen bij Uitgeverij Bas Lubberhuizen
Hart van mijn land ik ben terug. Sindsdien is er in de pers
al behoorlijk wat aandacht voor het wandelboek geweest.
In de Leidse universiteitskrant Mare van 14 juni schreef Frank Provoost
een recensie.
Thomas van den Berg noemt het boek in Elsevier deze week 'Een handzaam boekje, dat je op een andere manier
naar het mooie Zeeuwse land laat kijken'.
Na een eerste stukje in De Volkskrant van vrijdag 15 juni over 'De Sibylle van Goes', werd het boek afgelopen
vrijdag 22 juni uitgebreider besproken door Ed Schilders onder de titel 'Wandelen in lelijkheid met Hans Warren'.
Het boek krijgt 4 (uit 5) sterren. De rode draad van Schilders' recensie is de teloorgang van het Zeeuwse
landschap. Hij vervolgt dan: 'Waarom zou je in zoveel lelijkheid willen wandelen,
of zelfs lezen? Omdat Boogaart en De Rooij gidsen zijn met een buitengewoon
grote kennis van leven en werk van de schrijver. Nergens is het decor zo 'verlelijkt'
of aan de einder gloort toch nog een appetijtelijk gedicht.
Geen cultuursteppe zo bar of er bloeien passages uit de dagboeken.'
Ook NRC Handelsblad noemt het boek deze week in hun overzicht van nieuw verschenen boeken.
Op de site van Uitgeverij Bas Lubberhuizen zegt Mario Molegraaf over Hart van mijn land:
'Het zeehuis dat hem dichter maakte, de vogelparadijzen van zijn jeugd, ze verdwenen ergens
in de mist van de vooruitgang. Maar met Ronny Boogaart en Eric de Rooij wandel je erheen.
Je ziet het ineens, hoort het, ruikt het bijna, het Zeeland van betere tijden,
het landschap van Hans Warren.’
Volkskrant 15 juni 2007
Eerste Warren-wandeling in Goes
Ter gelegenheid van het verschijnen van Hart van mijn land,
wandelden we op donderdag 31 mei in Goes langs belangrijke locaties uit leven en werk van Hans Warren.
Hieronder een kleine impressie. (Foto's: Niek Oele)
Vertrekpunt van de wandeling bij boekhandel De Koperen Tuin in Goes
Boven: Het voormalige woonhuis van Sibylle aan de Kreukelmarkt
Onder: Eric in gesprek met Omroep Zeeland en Ronny voor het gebouw van Warrens HBS
Voor de Bocht van Guinea, bij de woning van de in 2006 overleden schilder Rudolf Hagenaar
In het nieuwste nummer van De Parelduiker staat een niet eerder gepubliceerd verhaal van Bernard Sijtsma over zijn bezoek aan Gerard Reve in Greonterp.
Een dorp aan de Hollandse kust. Een plaats waar de mensen elkaar door en door kennen. Hier laat de oorlog zich anders voelen dan op het slagveld, anders dan in de grote steden. Maar de gebeurtenissen in de wereld dringen er wel door, tot in de kille slaapkamertjes van kleine huizen tegen de duinen.
Warren had een speciale band met dit museum. In 1944 inventariseert hij er een collectie opgezette vogels. Hij vindt er niet veel aan. Wel wordt hij getroffen door een houten vogel: een bont beschilderde Balische Garoeda, een mythische zonne-arend met wijdgespreide vleugels en opengesperde snavel een een kroon op zijn kop. Deze Garoeda zou Warren nooit meer vergeten. Als hij in 1970 de mogelijkheid krijgt het stuk te verwerven door een ruil met het museum aan te gaan, grijpt hij deze kans. Het museum krijgt van hem twee schilderijen: een afbeelding van zaagmolens en een portret van een Noord-Bevelandse boerin in klederdracht. De Garoeda wordt bij Warren thuis in de tuinkamer gezet. In Warrens laatste bundel, Een stip op de wereldkaart, krijgt de Garoeda, omgedoopt tot Jetayu, een gedicht waarin bovenstaande biografische gegevens onmiskenbaar zijn verwerkt.
Dit najaar verschijnt Amsterdam en zijn schrijvers (Uitgeverij Bas Lubberhuizen). Daarin ook aandacht voor de korte episode die Warren op jonge leeftijd doorbracht in de hoofdstad. Zie ook hier. Meer informatie volgt eerdaags.
Bij uitgeverij Nieuw Amsterdam verscheen onlangs de nieuwe dichtbundel van Jos Versteegen, getiteld Slapen bij een warme man.
"Iedereen zegt dat het goed is gegaan, ik schort m'n mening op tot ik zondagavond de uitzending heb gezien", schreef Hans Warren in zijn Geheim dagboek na de opnamen van Hier is... Adriaan van Dis. Na de uitzending is hij tevreden. "Ik kwam natuurlijk over, ik sprak genuanceerd, m'n mimiek was goed." In de uitzending las Warren zijn gedicht Aubade met lijsters voor, een legendarisch moment. Het interview is vanaf volgende week terug te zien. Dan verschijnt een DVD-box met de beste interviews uit het progamma Hier is... Adriaan van Dis (Uitgeverij Rubinstein).
Het driemaandelijks literair-historisch tijdschrift Zacht Lawijd wijdde zijn eerste nummer van deze jaargang geheel aan uitgever Bert Bakker (1912-1969).
Het is een boek dat ik al heel erg lang in mijn hoofd heb. Vlak na de oorlog, toen ik een jongen van een jaar of 24 was, kwam Hans Warren langs en die had een boek bij zich van een fotograaf waarvoor hij de tekst had geschreven. Nachtvogels heet het, en daarin zie je een uil die het oog van een van de fotografen uitrukt. Je ziet hem zo met dat oog wegvliegen. Dat beeld is me altijd bijgebleven, daar is Zomerhitte op gebaseerd. Het verhaal gaat over een fotograaf die alle liefde verloren heeft, afwezig is geworden en iedereen afstoot.
Op de valreep van het jaar is verschenen: Kees Lekkerkerker en Hans Warren, Een verstokt necrofiel. Brieven 1973-1979. De bibliofiele uitgave, van de Avalon Pers uit Woubrugge, is verzorgd door Menno Voskuil, die er ook een korte inleiding bij schreef. Daarin schetst hij de geschiedenis van de 'levendige correspondentie' tussen Warren en Lekkerkerker. Dat de briefwisseling na 1979 plotseling stokte mag, volgens Voskuil, 'erg spijtig' worden genoemd, vooral 'vanwege de geestige ontboezemingen van Kees Lekkerkerker'. Volgens Warren behoorde Lekkerkerker 'tot de grilligste en grappigste correspondenten' die hij kende.
In zijn huis op Texel is gisteren Jan Wolkers overleden, 81 jaar oud. Jan Wolkers en Hans Warren kenden elkaar vooral door Maria 'Sibylle'de Roo. Zij was Warrens jeugdliefde en zijn muze bij het schrijven van zijn poëziedebuut Pastorale. Later zou zij de eerste vrouw van Jan Wolkers worden. Wolkers schrijft over haar en Warren in zijn brieven aan Wim de Kler, die in 2005 verschenen onder de titel Ach Wim, wat is een vrouw?. Maria de Roo figureert als Sonja in Wolkers' roman Een roos van vlees, waarin Warren ook zichzelf herkent. Andersom speelt Wolkers, onder de naam Josquin, een rol in Warrens nooit uitgegeven roman Om het behoud der eenzaamheid. Een fragment daaruit verscheen dit jaar in het lentenummer van De tweede ronde. Zie over Warren, Wolkers en Sibylle verder Hart van mijn land ik ben terug.
Hans Warren noemde haar zijn grootste fan: Ria Zifkamp. In 2003, toen we met haar spraken over de 467 brieven die ze aan Warren schreef, sprak ze al de wens uit dat de correspondentie ooit zou worden uitgegeven. Binnenkort is het eindelijk zover, want dan verschijnt (in twee delen): Geloof mij steeds. Een selectie uit de correspondentie Hans Warren - Ria Zifkamp. De correspondentie gaat vergezeld van een bundel met haar poëzie. Binnenkort meer details over deze bijzondere uitgaven.
In het deze week verschenen nieuwe nummer van De Parelduiker (jaargang 12, nr 3) staat een bijdrage van onze hand over Hans Warren als fotograaf.
