Opnames Steen der hulp starten in juli

Filmmaker Bavo Defurne (foto) meldt dat het begin van de opnames voor de verfilming van Warrens novelle Steen der hulp is gepland voor 15 juli. De zoektocht naar acteurs is nog niet afgelopen. Ook bleek het niet gemakkelijk om een geschikte locatie voor de film te vinden:

Het was zeer moeilijk locaties te vinden die zo mooi zijn als Hans ze beschrijft. Opnames gaan wellicht door in West-Vlaanderen, omdat er daar nog locaties te vinden zijn die lijken op het ongerepte Zeeland van Hans Warren. Het hedendaagse Zeeland is zo goed als volgebouwd: bijna altijd is er wel een gsm-mast, snelweg, camping of moderne landbouwbedrijf dat de poëzie bederft.

De première van de film zal waarschijnlijk plaatsvinden op een filmfestival in het voorjaar van 2005; een aantal maanden later is hij dan ook in de bioscoop te bewonderen. Uitgeverij Balans overweegt een filmuitgave van het boek te maken.

2 mei 2004

Gedicht van de maand mei

In een poging Marokkaanse Nederlanders meer te betrekken bij de jaarlijkse dodenherdenking, krijgen de Marokkaanse oorlogsslachtoffers die begraven liggen op het Franse ereveld in Kapelle, dezer dagen extra aandacht - gisteravond nog in Kopspijkers. In mei 1970 inspireerden de namen op deze graven Warren tot het gedicht Dilmi Amour. Een fragment eruit kozen wij tot gedicht van de maand mei.


Het gedicht is behalve in Warrens Verzamelde Gedichten ook opgenomen in de door hem samengestelde bloemlezing Die dag in mei vergeet ik niet: De mooiste Nederlandse bevrijdingspoëzie (1995).

19 april 2004

Menno Wigman doet toch de Dagkalender?

In de Volkskrant van afgelopen vrijdag schrijft Arjan Peters het volgende: "[Meulenhoff] deelt mee dat Menno Wigman de Dagkalender van de poezie 2005 samenstelt, en derhalve 'de fakkel overneemt' van Mario Molegraaf. Die heeft kennelijk bakzeil gehaald, nadat hij eind januari nog dacht deze klus te mogen erven van zijn gestorven partner Hans Warren (fakkeldrager 1985-2002).Annette Portegies van Meulenhoff heeft daar een stokje voor gestoken."

Na het overlijden van Hans Warren heeft Molegraaf in zijn eentje de Dagkalender van 2003 en van 2004 samengesteld.
Zie ook ons nieuwsarchief van afgelopen januari/ februari.
(Met dank aan Rutger Vahl)

11 april 2004

Molegraaf reageert laconiek op AFTH

We vroegen Mario Molegraaf om een reactie op het stuk van A.F.Th van der Heijden in Propria Cures van vorige week. Per e-mail laat hij weten:

Wat moet je hier nu voor commentaar op geven? Ik ben er heilig van overtuigd dat de goede passages uit het werk van A.F.Th. door zijn echtgenote Mirjam Rotenstreich zijn geschreven! (...) A.F.Th. onderstreept ongewild de twee (van-horen-zeggen) anekdotes die Hans in Geheim dagboek 1984-1987 aan hem wijdde. De literatuur is - zo bleek wel toen Gerrit Komrij bij de rechter probeerde verhaal te halen wegens de verschrikkelijke aantijgingen van Teun A. van Dijk - een kwestie van incasseren en uitdelen. Hans is in zijn recensies nooit al te vriendelijk geweest voor het Genie van Goirle, laat ik dat vooropstellen. En die besprekingen hebben een grote invloed gehad: omdat hij meestal de eerste was die wérd overgeschreven in plaats van dat hij overschreef, en omdat de stukken door een hele serie kranten werden overgenomen. A.F.Th. wil wraak. Al jaren geleden heeft hij dat met precies dezelfde beschuldigingen geprobeerd, en ving toen bot. Een beetje zielig dat hij in een zeer noodlijdend, satirisch bedoeld blad z'n oude kwakje alsnog probeert te lozen. Dat blad heet 'Propria Cures', en dat lijkt me een toepasselijke naam: bemoei-je-met-je-eigen-zaken.

Warren in fraaie jubileumuitgave 'De Klaproos'

Dit jaar bestaat De Klaproos, handpers uit Delft van Marja Scholtens, 10 jaar. Ter gelegenheid daarvan is er van 16 april tot 5 juni een overzichtstentoonstelling in de Zeeuwse Bibliotheek te Middelburg. Tijdens de opening op 16 april wordt de jubileumuitgave Zeelandschap gepresenteerd. De website van De Klaproos omschrijft het handgedrukte boek als volgt:

Deze uitgave verbeeldt het Zeeuwse landschap in al zijn weidsheid. Ook de vorm een leporello sluit daarbij aan. In de uitgave zijn vier gedichten van Hans Warren gezet. De voor- en achterkant zijn met donkerrood linnen bekleed. De voorkant toont een stevige gedrukte Z, waarna in diepdruk de rest van de titel volgt.

De oplage is 50 exemplaren. Prijs 75 euro.

Zie verder de website van De Klaproos

HW kort

In de Gay Krant van 27 maart jl. een interview met Mario Molegraaf en een korte bespreking van GD 84-87. In het interview vertelt Molegraaf over het 'monnikenwerk' dat het persklaar maken van de dagboeken is. Verder noemt hij het laatst verschenen deel een 'hoogtepunt' in de reeks én spreekt hij de hoop uit dat 'eind 2004 of begin 2005' een volgend, dubbeldik deel zal verschijnen. In de bespreking van het dagboek meldt Alice van Gilst dat dit deel, door de overzichten van culturele en culinaire uitjes 'met de prijskaartjes er nog aan', soms wat weg heeft van een kassabon. Maar 'de adepten van cultuur en beeldende kunst' en 'liefhebbers van relatieperikelen of solo- en duomannenseks' komen 'ruimschoots aan hun trekken'. (Met dank aan Nelleke Maljaars)

Een uitgebreide en lovende bespreking van GD 84-87, geschreven door Nico de Boer, is te vinden in het dagblad BN/De Stem van 26 maart jl.

In het Algemeen Dagblad van 6 april bespreekt Jan Robbemond het dagboek, onder de titel 'Saai moet saai blijven'. In deze korte en weinig informatieve bijdrage gaat Robbemond vooral in op de werkwijze van Warren bij het samenstellen van een nieuw dagboekdeel.(Met dank aan Rutger Vahl)

7 april 2004

AFTh vs HW & MM in PC

Op de voorpagina van Propria Cures (jaargang 114, no 18) van 27 maart jl. doet A.F.Th. van der Heijden een felle aanval op Hans Warren en Mario Molegraaf. Volgens Van der Heijden heeft Molegraaf jarenlang de recensies van Warren geschreven. Daarnaast suggereert hij dat die recensies vaak 'parafrases' waren van stukken uit de landelijke pers.


Van der Heijden doet zijn aanval in een open brief aan Kester Freriks. De directe aanleiding voor die brief is een anekdote in Warrens GD 84-87 over een feest van Van der Heijden waarbij Freriks aanwezig was (p.288). Volgens Van der Heijden is die anekdote uit de lucht gegrepen en hij neemt aan dat Warrens GD honderden van dit soort 'onzinverhalen' bevat.

Vervolgens vertelt Van der Heijden hoe hij begin jaren '80 een 'onmiskenbare stijlbreuk' ontdekte in de recensies ondertekend met 'Hans Warren' in de PZC. Hij suggereert dat die recensies vanaf dat moment door Molegraaf werden geschreven. Bovendien leken het hem steeds vaker 'geretoucheerde parafrases' van besprekingen die reeds elders waren verschenen. Volgens Van der Heijden was dit zo opvallend dat hij er een 'knipselmap' over aanlegde. Toch ontbreken in het stuk duidelijke voorbeelden, laat staan bewijzen, van het vermeende 'plagiaat'. Van der Heijdens 'brief aan Freriks' bestaat verder namelijk vooral uit zeer venijnige, deels behoorlijk homo-onvriendelijke, opmerkingen aan het adres van het 'malicieuze duo' Warren/Molegraaf.

6 april 2004

Teleurgestelde reacties na afgelasting HW expositie

Bezoekers van de HW Homepage hebben teleurgesteld gereageerd op ons nieuws van gisteren dat de grote Warren-tentoonstelling in de Kunsthal Rotterdam niet doorgaat. Verschillende Warren-fans lieten ons weten zich erg op de expositie te hebben verheugd. Ook Mario Molegraaf noemt het in een reactie 'zeer betreurenswaardig als de Grote Hans Warren-expositie er nooit zou komen'. Molegraaf zegt verder niet te kunnen begrijpen waarom Steven van de Raadt en Kathy van der Pas in een paar dagen tijd 'zo'n grote ommezwaai' hebben gemaakt. Overigens leek het boekwerk dat de grondslag vormde voor de huidige controverse, erg fraai te worden; in de opzet wordt gesproken van 256 pagina's, 175 illustraties en bijdragen van Hafid Bouazza en Adriaan van Dis.

Intussen lijkt de verhouding tussen de verschillende partijen in deze kwestie zozeer bekoeld dat een verzoening er voorlopig niet in zit. Maar als het aan Molegraaf ligt, 'komt de expositie er gewoon'.

5 april 2004

Warren-tentoonstelling in de Kunsthal afgelast

De grote Warren-tentoonstelling die later dit jaar in de Kunsthal Rotterdam zou plaatsvinden gaat definitief niet door. Dat hebben de organisatoren Steven van de Raadt en Kathy van der Pas ons vandaag laten weten.

Volgens Steven van de Raadt en Kathy van der Pas wordt de aanleiding gevormd door "problemen bij het in gang zetten van de productie van het begeleidende boekwerk". Die problemen bleken uiteindelijk zoveel energie op te slorpen dat zowel de beide organisatoren als de Kunsthal tot de conclusie kwamen dat het beter was het hele project af te blazen.



Vrij snel na het overlijden van Hans Warren werden Van de Raadt en Van der Pas door Mario Molegraaf gevraagd om een tentoonstelling samen te stellen uit alle verzamelingen van Warren. Ook de conservator van de Kunsthal bleek, na een bezoek aan het Pijkeswegje, enthousiast over het idee. Tijdens ons bezoek aan hun galerie met Afrikaanse kunst, in mei 2003, waren Van de Raadt en Van der Pas al druk bezig met de voorbereidingen. Ze hebben geen spijt van het vele werk dat ze al voor de tentoonstelling hebben verricht:

Hans was een heel fijne vriend waardoor wij het vele werk met plezier hebben gedaan. Eigenlijk bracht het ons nog nader tot zijn leven en werken en was het erg leerzaam om te doen. Jammer van de tentoonstelling: het zou voor veel mensen een eye-opener zijn geworden en het had zijn ' fans' deugd gedaan.

Zie ook ons interview met Steven van de Raadt en Kathy van der Pas.

1 april 2004

Nieuw gedicht van de maand

Menno Voskuil koos Jou zijn (uit: Winter in Pompeï, 1975) tot gedicht van de maand april. Over zijn keus schrijft hij:

De eerste keer dat ik 'Jou zijn' las, ontroerde het me zeer. Vele malen heb ik dit schijnbaar zo eenvoudige en eendimensionale gedicht herlezen, maar het raakte me keer op keer. Dit is dan ook de kracht van de poëzie van Hans Warren, en een kenmerk van echt Grote Poëzie: het blijvende vermogen te ontroeren. Een poging tot analyseren van deze ontroering is bij voorbaat een mislukte. Men tracht in geleerde termen juist dat te grijpen wat ongrijpbaar is: de snik, de lach of de rilling. Ik zal mij er daarom niet aan wagen. De lezer moet met de poëzie van Warren doen waarvoor deze is bedoeld: ervan genieten.

Behalve Warren-verzamelaar is Voskuil freelance publicist. Onlangs verscheen van zijn hand Het gewone leven ijdel en nietig. Boudewijn Buchs constructie van een autobiografie.

27 maart 2004

Komrij (60) jubileert met tentoonstelling

Ter gelegenheid van zijn zestigste verjaardag organiseert het Letterkundig Museum in Den Haag een tentoonstelling over leven en werk van Gerrit Komrij. De tentoonstelling is vandaag van start gegaan en is nog tot 19 september 2004 te zien.

Bij deze tentoonstelling schreef Onno Blom een fraai geïlllustreerd schrijversprentenboek het fabeldier dat KOMRIJ heet. In dit boek wordt ook de vriendschap tussen Komrij en Warren beschreven en met foto´s verluchtigd. Blom put in de beschrijving van hun vriendschap veel uit Warrens dagboeken. Eén keer citeert Blom uit een brief (9-7-1976) van Komrij aan Warren, over de 'mooie, rare dagen' die ze samen hadden beleefd.


Vanzelfsprekend beschrijft Blom ook de verwijdering tussen Warren en Komrij, die, volgens Blom, ontstond na de komst van Mario Molegraaf in Warrens leven. Over de publicatie van Geheim Dagboek hield Komrij zich 'aanvankelijk op de vlakte'. Komrijs aanval op Warrens laatste poëziebundel was ingegeven door twee andere gebeurtenissen. Ten eerste de ontmaskering door Warren, in de Provinciale Zeeuwse Courant, dat achter de ongenadige recensent Patrick Demompere, Komrij schuil ging. Ten tweede Warrens negatieve bespreking van Komrijs roman De Klopgeest. Blom schrijft hierover: 'Omdat hij wist dat zijn vroegere vriend kanker had, wilde Komrij Warren vóór zijn dood laten weten dat hij zich verraden voelde.'


Ter gelegenheid van de verschijning van Warrens natuurdagboek in 1996
In Bloms boek vinden we - over de relatie Warren-Komrij - één niet onbelangrijke fout. Blom beweert dat Komrij een inleiding heeft geschreven ´bij een heruitgave van een van zijn [Warrens] romans´. Waarschijnlijk bedoelt Blom de poëziebloemlezing Dit is werkelijk voor jou geschreven. Warren heeft in zijn leven slechts één roman gepubliceerd: Demetrios - inderdaad zonder inleiding van Gerrit Komrij.
Ook een beetje slordig: Blom beweert dat Mensje van Keulen alle banden met Warren verbreekt meteen na het verschijnen van Geheim Dagboek. Dat deed zij echter pas vanaf het moment dat zij zelf in het dagboek begon voor te komen.
Nog een slordigheid: op p.122 vertelt Blom dat Warren twee (ipv drie) kinderen heeft.

23 maart 2004

Goedkope editie GD 2001

Uitgeverij Prometheus/Bert Bakker laat weten dat zij niet de overgebleven exemplaren van GD 2001 'in de uitverkoop doen', zoals wij eergisteren meldden. De zaak ligt iets genuanceerder. De uitgever kondigde al in december aan dat er een 'mid-price' editie van het dagboek aankwam. Als de voorraad op is, krijgt het boek bovendien een nieuw omslag.

21 maart 2004

HW kort

GD 84/87 komt deze week toch nog nieuw binnen op 10 in de boekentop10 van HP/De Tijd.

Uitgeverij Bert Bakker doet intussen de overgebleven exemplaren van GD 2001 (tweede druk) in de uitverkoop. Nu overal te koop als 'goedkope editie' voor 15 euro.

In NRC Handelsblad van 6 maart gaat Kasper ('Ik ben ook een Zeeuw') Jansen tekeer tegens Warrens oordeel over pianist Vladimir Horowitz. Warren beweert in GD 84/87 dat Horowitz altijd een 'nederig dienaar van de componist' blijft, maar volgens Jansen is het tegendeel waar. (Met dank aan Rutger Vahl)

Op Joekel.web-log.nl is sinds 25 februari een pastiche te lezen op Warrens gedicht De vondst in het wrak.

20 maart 2004

Er wordt afscheid genomen in het huis, het gezelschap waar ik bij hoor vertrekt. Ik maak een buiging in het algemeen, maar dan is daar ook de koningin in de kamer, in een eenvoudige japon, en de aanwezigen stellen zich op in een rij om haar de hand te drukken. Het gaat snel, ik ben al aan de beurt. Opeens is mijn moeder bij me. Ze staat achter mij, maar ik laat haar voorgaan om de koningin een hand te geven. Juliana ziet er precies uit zoals ik haar van foto's en films ken. Ik steek mijn hand te vroeg en onzeker uit, toch grijpen onze handen elkaar in een wat warm-vochtig contact en ik stamel verward 'Mevrouw'. Zij zegt met een hoge stem: 'Hoe gaat het met de Muze?' (GD 52/53, pp. 19-20.)

13 maart 2004

Boekenweek 2004: Leven als HW in Frankrijk

Alain-Fournier, De Sade, Genet, de dagboeken van Paul Leautaud en André Gide: Franse schrijvers zijn voor Hans Warren een belangrijke inspiratiebron geweest.

In de jaren vijftig woont Hans Warren enige tijd in Parijs. Zie over die tijd onze biografie.

In oktober 1948 bezoekt Hans Warren voor het eerst Frankrijk. Op een reis in het voetspoor van Alain-Fournier, bezoekt hij de plekken uit Le Grand Meaulnes. Hij logeert tijdens deze pelgrimage onder andere in Grand Hotel "le Berry". Dit hotel valt niet in de smaak. In zijn dagboek noteert Warren: ´Hôtel Le Berry, duur, nare rooklucht, geen comfort, verstopte wastafel waarvan de kraan totaal niet loopt als er even ergens anders getapt wordt´ (GD 19 oktober 1948).


Rekening van Wa(r)ren, Hôtel Le Berry te Bourges en affiche van de lezing van Hans Warren in 1987
(Met dank aan Liesbeth Lamper en Nelleke Maljaars)

In het afgelopen februari verschenen Geheim Dagboek 1984 - 1987 krijgt Hans Warren het verzoek een lezing te geven op het Institut Néerlandais. De lezing is een succes, al is Warren zelf er minder tevreden over. 'Maar de volgende morgen kreeg ik bij het ontbijt een geweldig compliment van George Strassen, de directeur van het instituut. Hij zei, waar professor Drijkoningen bij was: "We zijn hier toch wel wat gewend, maar zoals u gesproken hebt, dat was verbluffend"' (GD 28 maart 1987).

10 maart 2004

GD 84-87 prominent bij Vrolijk

Ook op de site van Boekhandel Vrolijk aandacht voor het nieuwe dagboek. Voor wie nog op zoek is naar oudere delen: de boekhandel heeft nog enkele exemplaren in de kast staan van GD 1952-1953 en 1958-1962.

De cijfers

In GD 84-87 houdt HW vooral de boekentop10 van HP/De Tijd in de gaten. Helaas, ook in de laatste lijst (vandaag gepubliceerd) komt het dagboek niet voor. Wel staat het boek momenteel op nummer 9 in de top10 van Libris én op nummer 5 (vorige week: 8) in de lijst van Scheltema/Het Parool.

4 maart 2004

Ook MM moest even slikken

In een ingezonden brief aan HP/De Tijd reageert Mario Molegraaf deze week op de recensie van Max Pam (zie nieuws 25 feb): hij heeft niet voor nageslacht gezorgd en van Pams samenvatting van het conflict met Meulenhoff 'klopt weinig'. Verder heeft Pam GD niet goed gelezen en woonden MM en HW niet aan het Pykeslaantje, maar aan het Pykeswegje. 'Hoe krijgt een mens die onzin bij elkaar?'

2 maart 2004

Adrie Duvekot (Willem) overleden

Afgelopen zaterdag is in Borssele de schilder-graficus-tekenaar Adrie Duvekot (83) overleden. Duvekot, die bijna een leven lang bevriend was met Warren, figureert als 'Willem' in Warrens Geheim Dagboek, vanaf het eerste deel (p.19) tot en met het allerlaatste deel (p.320). Ook in het zojuist verschenen deel over 1984-1987 treedt Willem weer op. "Een aluminium-kleurige boom in zee was redelijk, zodat je er iets vriendelijks van kon zeggen."



Zie verder de bijdrage van Andreas Oosthoek in de PZC van gisteren, waarin hij ook herinneringen ophaalt aan de begrafenis van Warren.

1 maart 2004

Brigitte Raskin kiest gedicht van de maand

Als het gedicht van de maand maart koos Brigitte Raskin voor De eeuw van de ekster uit Warrens laatste dichtbundel Een stip op de wereldkaart. De schrijfster figureert zelf in het gedicht en de titel ervan is eveneens de titel van een boek dat Raskin in 1994 publiceerde. In de briefwisseling met Tom Lanoye naar aanleiding van de dood van Warren, schrijft Raskin over de laatste keer dat ze Warren zag:

Op 21 november mocht en kon ik erbij zijn in Middelburg, toen het provinciebestuur en de PZC en al die Zeeuwen daar Hans huldigden en petit comité met een uitstekend diner. Een stip op de wereldkaart werd toen 'aangeboden' en Hans las er enkele gedichten uit voor, waarvoor hij ging staan en waarbij hij zowel aarzeling als tevredenheid uitstraalde. Een van de voorgedragen gedichten kende ik al, maar het had een nieuwe titel gekregen: 'De Eeuw van de Ekster'. Hans knikte vriendelijk in mijn richting toen hij het aankondigde en las, over Brigitte die ordinaire reigers (liever) voor mythische kraanvogels hield. Op het eind van de avond nam ik afscheid van hem, drukdoende, hartelijk en wat dronken. Dat was dan echt voor het laatst.

Zie verder Raskins bespreking van GD2001 in De Standaard van 17 oktober 2002.

Geheim Dagboek 1984-1987 in de pers

Afgelopen donderdag, 26 februari, verscheen in de PZC een uitgebreide bespreking van het nieuwe dagboek door Lo van Driel, onder de titel Met tegenzin beroemd. Volgens van Driel is dit deel 'weinig spannend' en kent het 'weinig hoogtepunten'. De bespreking gaat vooral over Warrens ambivalente houding tegenover zijn groeiende bekendheid in de jaren 1984-1987. Net als Max Pam in HP/De tijd (zie nieuws 25 februari) heeft van Driel behoefte aan een 'verantwoording' van de bewerker van het dagboek: Is Warrens werkwijze in zekere zin al kwestieus, nu hij niet meer voor de samenstelling en de redactie verantwoordelijk is, maar de 'liefste vriend' de bewerking doet, kan een uitgebreide verantwoording niet achterwege blijven.

In de PZC van vrijdag een verslag van de presentatie van het dagboek in de Zeeuwse Bibliotheek. (Zie ons verslag van 28 februari.)

In de boekentoptien van Het Parool (27 februari), gebaseerd op de verkoopcijfers van boekhandel Scheltema te Amsterdam, komt het dagboek nieuw binnen op nummer 8.

In de rubriek ISBN van de Volkskrant werd het dagboek afgelopen vrijdag vermeld: Toen zijn roem toenam, kreeg Hans Warren er ook nieuw verdriet bij. [...] ´Vanmorgen het treurige nieuws dat de Constantijn Huygensprijs naar J. Bernlef gaat. Ik had erop gehoopt, in stilte.'

Ook in NRC Handelsblad van afgelopen vrijdag wordt het boek bij de nieuw verschenen boeken genoemd. Het korte bericht gaat vooral over de overstap van Bert Bakker naar Balans. Over de inhoud alleen: In Geheim Dagboek 1984-1987 onder andere de neerslag van de literaire activiteiten die Warren en Molegraaf bij hen thuis organiseerden.

Trouw weet afgelopen zaterdag in de volgende korte aankondiging drie fouten te maken: Zevende deel van Warrens grote dagboekenreeks. Indrukwekkend in zijn eerlijkheid, ondanks, of misschien juist dankzij, alle hyper-individuele details over Warrens literaire én (homo)seksuele belevenissen. Seks en dood. Kavafis en John Travolta, staan hier broerderlijk naast elkaar. In 2001 verscheen al Warrens dagboek van dat zelfde jaar, zijn laatste was.

Nieuwsarchief