1 Het zelfbewustzijn van het jodendom
1-1 HET TERUGVINDEN VAN DE VRAGEN
Het is gebruikelijk om de wereldse wetenschap en de antigodsdienstige wijsbegeerte de schuld te geven van de ontluistering van de godsdienst in de huidige samenleving. Het zou eerlijker zijn om de godsdienst zelf de schuld te geven van zijn nederlagen. De godsdienst raakte niet in verval omdat hij weerlegd werd, maar omdat hij niet ter zake, saai, benauwend en zouteloos werd. Wanneer geloof geheel vervangen wordt door leer, aanbidding door regels, liefde door gewoonte; wanneer de crisis van vandaag niet onder ogen wordt gezien door de luister van het verleden; wanneer geloof meer een erfgoed is dan een levende fontein; wanneer geloof alleen maar spreekt namens het gezag en niet met de stem van het mededogen - dan wordt zijn boodschap zinloos.
Godsdienst is een antwoord op de uiterste vragen van de mens. Zodra wij de uiterste vragen vergeten, verliest de godsdienst zijn belang en begint de crisis. De eerste taak van de godsdienstfilosofie is om de vragen terug te vinden waar de godsdienst een antwoord op is. Het onderzoek moet gedaan worden door zowel in het bewustzijn van de mens als in de lessen en de opvattingen van de religieuze traditie te speuren.
Er zijn dode gedachtes en er zijn levende gedachtes. Een dode gedachte is ooit vergeleken met een steen die je in de grond kan planten. Er zal niets uit groeien. Een levende gedachte is als een zaad. In het denkproces is een antwoord zonder een vraag levenloos. Het kan in de geest opkomen; het zal niet tot de ziel doordringen. Het kan een deel worden van iemands kennis; het zal zich niet ontwikkelen tot een scheppende kracht.
Abraham Joshua Heschel:
God zoekt de mens
Een filosofie van het jodendom
Vertaald uit het Engels door Daniël Mok
Fenomenologische klassieken deel 4
najaar 2005
