1 Het zelfbewustzijn van het jodendom

1.10    FILOSOFIE ALS VERGEZICHT

Wanneer de filosofie het onderzoek van de godsdienstige begrippen op zich neemt, zal ze er goed aan doen rekening te houden met haar eigen beperkte positie; te weten het feit dat ze het beperkte, zij het wezenlijke gezichtspunt van één school of één periode vertegenwoordigt, en dat haar ervaring beperkt is tot een deel van de werkelijkheid. Inderdaad is de term filosofie zonder nadere omschrijving een weinig gelukkige naam. Er bestaat niet één filosofie, er bestaan vele filosofieën en de verschillen tussen Aristoteles en Augustinus, de stoïcijnen en de Indiase denkers zijn even werkelijk als het verschil tussen Mozes en Boeddha. Zij die geloven in het bestaan van een onvergankelijke filosofie, geloven wellicht in de mogelijkheid van een kritische herwaardering van de godsdienst met behulp van het uitzicht van een vastgesteld wijsgerig systeem waarvan de geldigheid buiten kijf staat. Voor hen die de geldigheid van een onvergankelijke filosofie betwijfelen, is de filosofie voortdurend in beweging en dient ze voortdurend te worden onderzocht. De godsdienstfilosofie zou dan omschreven kunnen worden als een kritische herwaardering van de godsdienst met behulp van het uitzicht van een bepaalde wijsgerige situatie.

Ondanks al haar beperkingen is de filosofie de menselijke poging om een beknopt overzicht van het bestaande te verkrijgen, om de wereld in haar geheel én in haar onderdelen te overzien. Omdat de godsdienst de neiging heeft om opgeblazen te worden en de aspecten van de werkelijkheid die niet van direct belang zijn voor het dogma en het ritueel, te veronachtzamen, heeft de godsdienstfilosofie de taak om de godsdienstige visie te betrekken op het geheel van de menselijke kennis. De menselijke kennis groeit voortdurend en de eeuwige vragen van de godsdienst worden opnieuw belangrijk als ze komen te staan tegenover de krachten van het eindeloze proces van menselijk onderzoek.

Abraham Joshua Heschel:
God zoekt de mens

Een filosofie van het jodendom

Vertaald uit het Engels door Daniël Mok

Fenomenologische klassieken deel 4