1 Het zelfbewustzijn van het jodendom
1.5 DIEPTE-THEOLOGIE
Het thema van de theologie is de geloofsinhoud. Het thema van dit boek is het geloven zelf. Het doel is de diepte van het geloof en de voedingsbodem waaruit het ontstaat na te gaan. De methode kan diepte-theologie genoemd worden.
Om een inzicht te krijgen in de diepte van religieus vertrouwen willen we niet zozeer proberen vast te stellen wat de mens kan uitdrukken, maar juist wat hij niet kan uitdrukken, de inzichten die geen taal kan verwoorden. We moeten in gedachten houden dat 'het voornaamste gevaar van de filosofie, naast traagheid en wolligheid, de scholastiek is, waarvan de kern is het vage te behandelen alsof het vastomlijnd is en dat in een bepaalde logische categorie proberen in te passen'.4 Een van de noodlottige vergissingen van de conceptuele theologie is inderdaad geweest om de daden van het godsdienstige bestaan los te koppelen van de uiteenzettingen daarover. Denkbeelden over geloof kunnen niet gescheiden worden van geloofsmomenten. Wanneer een plant uit de grond wordt getrokken en buiten haar natuurlijke omgeving in een kas wordt gepoot, zullen waarnemingen van die plant dan haar oorspronkelijke aard onthullen? Het groeiende innerlijk wezen van de mens die reikt naar en zich wendt tot het licht van God, kan nauwelijks worden overgeplant in de oppervlakkigheid van de loutere bespiegeling. Ontrukt aan haar voedingsbodem in het menselijke leven is ze als rozenblaadjes die te drogen worden gelegd. Godsdienst is inderdaad weinig méér dan een verdorde rest van een eens levende werkelijkheid wanneer hij gedegradeerd wordt tot termen en definities, tot reglementen en catechismussen. De godsdienst kan slechts worden bestudeerd in zijn natuurlijke omgeving van geloof en vertrouwen, binnen een ziel waarin het goddelijke voor alle gedachtes bereikbaar is.Alleen zij zullen een inzicht verwerven in de godsdienst, die zijn diepte kunnen peilen, die intuïtie en liefde kunnen koppelen aan de stiptheid van methode, die in staat zijn om categorieën te vinden die zich laten vermengen met het onvermengde en om het onweegbare tot unieke uitdrukking te smeden. Het is niet genoeg om de gegeven inhoud van het godsdienstige bewustzijn te beschrijven. We moeten het godsdienstige bewustzijn bestoken met vragen, de mens dwingen om de betekenis te begrijpen en te ontrafelen van wat er gebeurt in zijn leven zoals dat aan de goddelijke horizon staat. Door in het bewustzijn van de gelovige mens door te dringen kunnen we misschien de werkelijkheid erachter ontwaren.
Abraham Joshua Heschel:
God zoekt de mens
Een filosofie van het jodendom
Vertaald uit het Engels door Daniël Mok
Fenomenologische klassieken deel 4
najaar 2005
