1 Het zelfbewustzijn van het jodendom

1.9    FILOSOFIE ALS GODSDIENST

De godsdienstfilosofie als kritiek op de godsdienst zal haar taak niet vervullen als zij zich gedraagt als tegenstander, als nabootser of als mededinger. De kritiek ziet vaak over het hoofd dat bijvoorbeeld de grote richtingen in de kunst door haar worden beoordeeld, maar niet teweeggebracht. Dit geldt ook voor de godsdienst. Het is evenwel verwarrend dat de filosofie de eeuwige rivaal van de godsdienst blijft. Zij is een macht die godsdienst zou scheppen, als haar dat mogelijk zou zijn. Telkens weer heeft ze geprobeerd antwoorden te geven op de uiterste vragen, maar ze heeft daarin gefaald.

De filosofie brengt niet altijd haar eigen onderwerpen voort. Haar onderwerpen worden ontleend aan de levenswijsheid, aan de wereld van kunst, godsdienst, wetenschap en maatschappelijk leven. Thema's als het goede, het mooie, sympathie, liefde, God, de maatschappelijke orde en de staat zijn niet de uitvinding van de bespiegelende geest. De filosofie is vruchtbaarder in symbiose met het leven dan in haar doordenken van thema's, geboren uit haar eigen overpeinzingen. Dardoor blijft de godsdienstfilosofie meer een methode van verduidelijking, onderzoek en bevestiging dan een bron van uiterste inzichten. Verder dient zij het wezenlijke verschil tussen filosofie en godsdienst te verhelderen. Het is niet alleen haar taak om de aanspraak van de godsdienst tegenover de filosofie te onderzoeken, maar ook om de aanspraak van de filosofie te weerleggen wanneer die zich aanmatigt om een vervangster van de godsdienst te worden, en om de ongeschiktheid van de filosofie daartoe aan te tonen.

Abraham Joshua Heschel:
God zoekt de mens

Een filosofie van het jodendom

Vertaald uit het Engels door Daniël Mok

Fenomenologische klassieken deel 4