In zijn grote codex die begint met de woorden’ Het beginsel van alle beginselen en de zuil waar elke wetenschap op rust, is te weten dat er een Eerste Wezen is dat al het bestaande heeft laten ontstaan,’ geeft Maimonides niet een speculatief bewijs voor het bestaan van God. Hij verklaart dat de bron van onze kennis van God het inwendige oog is, het oog van het hart, een middeleeuwse naam voor intuďtie.15
Voor de antieke joodse denkers was het bewijs voor hun zekerheid van het bestaan van God geen spitsvondigheid of conclusie, afgeleid van abstracte, voorafgaande stellingen. Het is geen materiële ervaring, maar een inzicht. Het fysieke oog is geen bezield oog, en de ziel, zo geloofde men, verkrijgt nu en dan hogere inzichten.16
Bahya Ibn Paquda geloofde dat God ‘mysteriën van Zijn wijsheid’ zou openbaren aan hem wiens geest zich altijd van Hem bewust is. Zo’n iemand kan ‘zien zonder ogen, horen zonder oren, spreken zonder tong, dingen waarnemen die zijn zintuigen niet kunnen waarnemen. Hij kan dingen begrijpen zonder gebruik van de rede’.17
Mozes Ibn Ezra vertelt ons: ‘Mijn gedachten prikkelen mij om U te zien en stellen mij in staat Uw wonderen te zien met het oog van mijn hart.’18
Yehuda Halevi
stelt dat,
zoals de Heer
ons allen een
lichamelijk
oog gegeven
heeft om naar
buiten te
kijken, hij
sommige mensen
begiftigd heeft
met ‘een
innerlijk oog’
of ‘innerlijk
zintuig’.19
In zijn
gedichten zegt
hij zelf God
gezien te
hebben met het
hart (meer dan
met het fysieke
oog).20
‘Mijn hart zag
U en geloofde
U.’21
‘Ik heb U
gezien met het
oog van het
hart.’22
De Schepper die alles uit niets aan het licht brengt,
Wordt onthuld aan het hart, maar niet aan het oog;
Vraag dus niet hoe en waar -
Want Hij vervult hemel en aarde.
Verwijder begeerte uit het midden van u;
U zult Uw God in uw boezem vinden,
Vriendelijk wandelend in uw hart -
Hij die zwak maakt en die opricht.23
Abraham Joshua Heschel:
God zoekt de mens
Een filosofie van het jodendom
Vertaald uit het Engels door Daniël Mok
Fenomenologische klassieken deel 4
najaar 2005
