2 Wegen naar Zijn aanwezigheid

2.6    NOTEN BIJ HOOFDSTUK 2

1. Het werkwoord ta'am betekent altijd 'bespeuren', 'smaken'. Het zelf­standige naamwoord wordt ook in dezelfde betekenis gebruikt als 'oordeel'. In onze passage geeft de Targoem (Aramese vertaling) het woord ta'amu weer met 'besef’ en de Septuagint (Griekse vertaling) met 'smaak'. Vergelijk Seforno's Commentaar ter plaatse: 'smaak, dat is voel met je zintuig en zie met het oog van de rede, dat God goed is.'

2 Zie rabbijn Isaiah Horowitz, Shne Lubot Haberith, p. 40a. Vergelijk ook Man is Not Alone, p. 164, noot 2.

3 Zie Megillah, 6b.

4. Spreuken 2:3-5.

5 Berachot, 33b.

6 Om slechts enkele voorbeelden te noemen: Hij was de HEER met heel zijn hart toegedaan (2 Kron. 22:9). Op de dag van mijn nood zoek ik de Heer (Ps. 77:3). Ik zocht de HEER en hij gaf antwoord, hij heeft mij van alle angst bevrijd (Ps. 34:5). De Heer zoeken is hetzelfde als Hem een verzoek doen of Zijn wet gehoorzamen. Gelukkig wie zijn richtlijnen volgen, hem zoeken met heel hun hart.

Met heel mijn hart heb ik u gezocht, laat mij niet afdwalen van uw geboden (Ps. 119:2,10).

7. Mechilta op Exodus 19: 9.

8. Zie Selected Poems of Jehudah Halevi, vertaald door Ninah Salaman (Philadelphia 1928) pp. 115-166.

9. Aan de mens is gezegd: 'Kijk eens naar de hemel en aanschouw de wolken boven je (Job 35:5). Overpeins de werken van de Heer, want zo zul je Hem leren kennen door Wiens woord de wereld in aanzijn komt. Geciteerd op de naam van rabbi Meir door Maimonides, Responsa, ed. A. Freimann (Jeruzalem 1934) 347, p. 312. Zie ook de Wijsheid van Salomo 13:1 e.v.; Baruch 54:17 e.v. Volgens oude legenden ontdekte Abraham het ware geloof door over de natuur te mediteren, zie Louis Ginzberg, The Legends- of the Jews, dl I. hfdst. V, p. 210-213. Vergelijk ook p. 138 e.v. van dit boek. Volgens Bahya, The Duties of the Heart, ed. Moses Haymson, dl I, p. 3, is het onze plicht om te 'mediteren over de wonderen die in Zijn schepping tot uiting komen, zodat ze ons als bewijs kunnen dienen van Zijn bestaan'.

Abraham Joshua Heschel:
God zoekt de mens

Een filosofie van het jodendom

Vertaald uit het Engels door Daniël Mok en Heleen H. de Both
Fenomenologische klassieken deel 4