5 Het gevoel voor het mysterie
3 WIJSHEID – WAAR MOET JE HAAR ZOEKEN?
Wijsbegeerte is
de liefde tot
en het speuren
naar de
wijsheid. Het
verwerven van
wijsheid is een
van de hoogste
verlangens.
Maar de wijsheid – waar moet je haar zoeken,
en het inzicht – waar is het te vinden?
Geen sterveling kent de weg erheen,
de wijsheid is niet in het land der levenden.
De oervloed zegt: ‘Ze is niet bij mij,’
de diepste zee: ‘Bij mij evenmin.’
Maar van waar stamt de wijsheid dan,
en het inzicht – waar is het te vinden?
De wijsheid is verborgen voor de blik der levenden,
ook aan de vogels in de lucht laat ze zich niet zien.
De afgrond en de dood, ze zeggen beide:
‘Onze oren kennen haar slechts bij geruchte.’ ( Job 28:12-14, 20-22)
Wat hebben Job, Agur en Prediker ontdekt op hun speurtocht? Ze hebben ontdekt dat het bestaan van de wereld een mysterieus feit is. Ze verwijzen niet naar wonderen of alarmerende verschijnselen, maar naar de natuurlijke orde der dingen. Ze verklaren met nadruk dat de wereld van het bekende een onbekende wereld is, verborgenheid, mysterie. Wat hun zielen in beweging bracht, was niet het verborgene of het kennelijke, maar het verborgene in het kennelijke; niet de orde, maar het mysterie van de orde die heerst in het heelal.
We leven op de grens van de werkelijkheid en weten nauwelijks hoe de kern te bereiken. Wat is onze wijsheid? Van de dingen waar wij rekening mee houden, kunnen we geen rekenschap afleggen. Wij onderzoeken manieren van zijn, maar we weten niet wat, waarom of waartoe zijn is. Noch de wereld, noch ons denken over, of onze bezorgdheid voor, de wereld zijn verklaarbaar. Ervaringen, gedachten worden ons opgedrongen, zonder dat wij weten waar ze vandaan komen. Elke ervaring is verankerd in mysterie; elke nieuwe gedachte is een teken dat we niet helemaal kunnen identificeren. We zullen wel veel raadsels kunnen oplossen, maar de geest zelf blijft een sfinx. Het geheim is in de kern van het klaarblijkelijke; het bekende is slechts het voor de hand liggende aspect van het onbekende. Geen feit in de wereld staat los van de universele samenhang. Niets is hier definitief. Het mysterie is niet alleen boven ons en ver van ons vandaan. We zijn erin betrokken. Het is onze bestemming en 'het lot van de wereld hangt af van het mysterie'.2
Abraham Joshua Heschel:
God zoekt de mens
Een filosofie van het jodendom
Vertaald uit het Engels door Daniël Mok
Fenomenologische klassieken deel 4
najaar 2005
