5 Het gevoel voor het mysterie
6 'VERBORGEN ZIJN DE DINGEN DIE WE ZIEN'
“(Een psalm) van de Korachieten; op ‘Alamot. Een lied (Ps. 46:1). Dit is bedoeld met het vers: Hij doet grote, ondoorgrondelijke dingen, ontelbaar zijn de wonderen die hij verricht (Job 9: 10). Het gaat de kracht van de mens te boven om de wonderen van de Heilige, Hij zij geprezen, te verhalen. Er is gezegd: Hij, die grote wonderen doet, Hij alleen (Ps. 136:4). Wat is de betekenis van het woord ‘alleen’? Hij alleen weet wat Hij voor je doet. Het is in deze zin dat de Korachieten een lied aanhieven op ‘Alamot: verborgen zijn de dingen, die we zien; wij weten niet wat wij zien (‘alam betekent, zoals boven gezegd, verbergen, geheimhouden).8
Ontoegankelijk zijn voor ons de inzichten in de aard van de uiteindelijke werkelijkheid. Zelfs wat geopenbaard is, is onvolledig en gesluierd. Van Mozes, de grootste der profeten, wordt ons verteld dat God hem gesteld heeft over alle 'vijftig poorten van de wijsheid op één na'.9 Hij was niet volmaakt of alwetend. Er waren dingen die hij moeilijk kon begrijpen;10 en er waren problemen met de goddelijke wet die hij niet kon oplossen.11 En hoewel hij ten hemel opsteeg en de thora ontving zonder tussenpersoon, bleef het mysterie van God ondoorgrondelijk voor hem.12
Volgens de legende had God aan Mozes de schatten onthuld van de thora, van wijsheid en kennis en de toekomst van de hele wereld.13 En toch waren er aanduidingen in de thora die niet aan Mozes verklaard waren. Deze aanduidingen zijn besloten in 'de kronen' of de drie haaltjes, geschreven boven zeven letters van het Hebreeuwse alfabet, telkens wanneer ze in de thora voorkomen.14 Over deze toespelingen, die niet door letters of door woorden worden uitgedrukt, is er gezegd: 'dingen niet geopenbaard aan Mozes, waren bekend aan rabbi Akiba' (die omstreeks het jaar 132 de marteldood stierf).15
De thora, zo wordt ons gezegd, is zowel verborgen als geopenbaard,16 en dit geldt voor alle werkelijkheid. Alle dingen zijn zowel bekend als onbekend, duidelijk en raadselachtig, doorzichtig en ondoordringbaar. Verborgen zijn de dingen die we zien; wij weten niet wat we zien. De wereld is zowel open als verborgen, een feit en een mysterie. Wij weten en wij weten niet - dit is onze toestand.
Zonderling zijn de woorden die het slot van de Pentateuch vormen. Na ons omstandig te hebben verteld waar Mozes begraven werd:
En de
heer
begroef hem in
een valei in
Moab,
tegenover
Beth-Peor,
besluit de
thora:
Tot op de dag van vandaag weet niemand waar zijn graf is.
De thora, zeiden de rabbijnen, leert ons de weg van het geloof. Hoewel wij de plaats van Mozes' graf kennen en alle gegevens over haar aardrijkskundige ligging, moeten we beseffen dat we niets weten over de eigenlijke plaats.17
Abraham Joshua Heschel:
God zoekt de mens
Een filosofie van het jodendom
Vertaald uit het Engels door Daniël Mok
Fenomenologische klassieken deel 4
najaar 2005
