6 Het mysterie is niet opgelost
6.7 GOD IS NIET EEUWIG STIL
De joodse houding tegenover het mysterie kan worden vergeleken met de volgende verklaring van Plotinus: ‘Als een mens aan de Natuur zou vragen: “Waarom breng je schepselen voort?” en ze zou bereid zijn om te luisteren en te antwoorden, dan zou zij zeggen: “Vraag me niet, maar begrijp stilzwijgend, zoals ik zwijg.”23
De jood zal dat antwoord niet aanvaarden. Hij zal doorgaan met bidden: Hoe lang nog oordeelt u onrechtvaardig en kiest u partij voor wie kwaad doen? (Ps. 83:2). Waarom verbergt u uw gelaat, waarom vergeet u onze ellende, onze nood? (Ps. 44:25). God zwijgt niet aldoor en Israël wacht op Zijn woord. ‘Hij is onze God; Hij is onze Vader; Hij is onze Koning; Hij is onze Verlosser. Hij zal wederom in Zijn genade in de tegenwoordigheid van al wat leeft aan ons aankondigen... jullie God te zijn - ik ben de Heer jullie God.’24
Bovendien is het pijnlijkste onderwerp in het joodse denken niet: ‘Waarom breng Jij schepselen voort?’, maar meer: ‘Waar is Jouw genade?’ ‘Waar is Je ijver en Je macht? Het verlangen van Je hart en Je mededogen worden mij onthouden.’ ‘Schouw uit den hemel en zie uit uw heilige en luisterrijke woning.’25
Een talmoedische legende geeft twee problemen weer die de rabbijnen verbijsterden: de verkiezing van Israël en het lijden van Israël. Beide problemen werden door Mozes aan de orde gesteld en deden zich voor in het leven van rabbi Akiba. Het eerste probleem: waarom werd Mozes van alle mensen gekozen om het woord van God aan de wereld te brengen, hoewel een man als rabbi Akiba niet zijn mindere was in geestkracht?26 Het tweede probleem: waarom moest rabbi Akiba de marteldood sterven?
Toen Mozes opsteeg naar de hemel, vond hij de Heilige, Hij zij geprezen, bezig met het aanbrengen van kronen boven de letters van de thora (zie boven, p. 83 e.v.). Mozes zei: Heer der wereld, wie weerhoudt Je om in woorden te openbaren hetgeen slechts in de kronen mag worden aangeduid? Hij antwoordde: Aan het einde van vele generaties zal een man opstaan, genaamd Akiba ben Joseph, die naar aanleiding van elk tekentje zeer vele wetten zal uitleggen. Heer der wereld, zei Mozes, sta mij toe hem te zien. Keer je om en zie, antwoordde de Heer. Mozes ging en zat achter de achtste rij en daar kon hij de gedachtewisselingen tussen rabbi Akiba en zijn leerlingen volgen. Maar Mozes kon de discussies niet begrijpen en hij was zeer teleurgesteld. Maar toen hoorde hij de leerlingen in verband met een bepaald onderwerp aan hun meester vragen: Hoe weet je dat? En hij antwoordde: Dit is een wet die aan Mozes gegeven is op de Sinaï, en Mozes was getroost. Daarop keerde Mozes terug naar de Heilige, Hij zij geprezen en zei, Heer der wereld: Je beschikt over zo’n man en Je geeft de thora aan Israël door mij! Maar God antwoordde: Zwijg, want dit is Mijn besluit. Toen zei Mozes: Heer der wereld, Jij hebt me toegestaan zijn lessen bij te wonen, laat mij de beloning zien die voor hem is weggelegd. Keer je om en zie, zei de Heer en Mozes keerde zich om en zag hoe de Romeinen het vlees van de martelaar Akiba verkochten op de markt. Heer der wereld, riep Mozes, is dit de beloning voor dergelijk onderricht? En de Heer antwoordde: Zwijg, want dit is Mijn besluit.27
Abraham Joshua Heschel:
God zoekt de mens
Een filosofie van het jodendom
Vertaald uit het Engels door Daniël Mok
Fenomenologische klassieken deel 4
najaar 2005
