Akiba ben Josef (omgeving van Lydda?, Palestina, ca. 50 – Jeruzalem ca. 135), joods schriftgeleerde en leraar (tanna), was geestelijk leider van het joodse volk in de periode sedert de verwoesting van de tempel in 70 n.C. tot het einde van de Bar Kochba-opstand (135 n.C.). Zijn invloed zowel op de ontwikkeling van de joodse traditie als op de massa van het joodse volk is te vergelijken met die van de profeten en van de grote filosofen. Ook op politiek gebied, nl. bij het ontstaan van de opstand tegen Rome, speelde hij een rol van grote betekenis. Akiba verzamelde de tot op zijn dagen mondeling bewaarde traditiestof, bracht deze stof systematisch tezamen en vormde aldus de Misjna van rabbi Akiba. Samen met zijn collega, rabbi Ismaël, wordt hij wel beschouwd als de vader van de rabbijnse wereld. Terwijl rabbi Ismaël echter veel meer het standpunt van de priesteraristocratie innam, bleef rabbi Akiba de vertegenwoordiger van het volk en van de armen.

Akiba was ervan overtuigd dat de tijd van de Messias was aangebroken. Door zijn contacten overal in de joodse wereld en door zijn grote autoriteit werd hij de verkondiger van het aanbreken van het messiaanse tijdperk. In Bar Kochba zag hij de Messias, en diens eerste overwinningen vormden voor hem de bevestiging van zijn geloof. In weinig meer dan drie jaar echter wisten de Romeinen de macht van Bar Kochba's leger te breken. Zij verboden iedere activiteit van de leraren en onttrokken de kinderen met geweld aan elk onderwijs in de joodse religie. Desondanks verzamelde Akiba opnieuw leerlingen en pleegde passief weerstand door zijn colleges voort te zetten. Hij werd spoedig gevangengenomen en stierf een gruwzame marteldood.

© 1993 Het Spectrum