Achtergrond informatie bij de Matthäus Passion (1730 - TWV 5,15)

Er werd van Telemann verwacht dat hij, als Musikdirektor van de vijf belangrijkste kerken in Hamburg, elk jaar met Pasen een Passion zou schrijven, en wel zodanig dat deze in één van deze vijf kerken kon worden uitgevoerd.
Elke bekende achttiende eeuwse componist, waaronder Johann Sebastian Bach, had te maken met dit soort opdrachten; de meesten losten dit op door delen vaak her te gebruiken of door stukken van andere componisten tussen te voegen. Telemann echter was eerzuchtig van aard, zo dat hij elk jaar 'verse noten' schreef .. Op deze manier zijn er tussen 1722 en 1767 46 passionen van zijn hand verschenen, waarvan er nu nog 23 de de eeuwen hebben getrotseerd. Daarnaast hield hij de volgorde van de Evangelisten steeds gelijk: 1722 Mattheus, daarna Marcus, Lucas en tenslotte Johannes. De laaste Passion in zijn sterfjaar 1767 was een Markus-Passion. Er zijn nog andere Matthäus-Passionen bekend: zie hieronder. Door dit gegeven raken musici en koorleden ook 'in de war' bij de aanschaf van muziek en CD-opnamen ..

Hier het complete overzicht van de Matthäus-Passionen .. er zijn er 5 over en 7 verloren gegaan.

TWV 5,07 - Matthäus-Passion (1722) - verloren gegaan
TWV 5,11 - Matthäus-Passion (1726) - verloren gegaan
TWV 5,15 - Matthäus-Passion (1730) - SATB met 2 dwarsfluiten, hobo, 2 violen, altviool, cello en continuo
TWV 5,19 - Matthäus-Passion (1734) - verloren gegaan
TWV 5,23 - Matthäus-Passion (1738) - verloren gegaan
TWV 5,27 - Matthäus-Passion (1742) - verloren gegaan
TWV 5,31 - Matthäus-Passion (1746) - SATB met blokfluit, hobo, oboe d'amore, 2 hoorns, 2 violen, altviool, cello en continuo
TWV 5,35 - Matthäus-Passion (1750) - SATB met 2 fluiten, 2 hobo's, 2 violen, altviool, cello en continuo
TWV 5,39 - Matthäus-Passion (1754) - verloren gegaan
TWV 5,43 - Matthäus-Passion (1758) - SATB met fluit, hobo, 2 violen, altviool, cello en continuo
TWV 5,47 - Matthäus-Passion (1762) - verloren gegaan
TWV 5,51 - Matthäus-Passion (1766) - SATB met dwarsfluit, althobo, 2 violen, altviool, cello en continuo

Bij de Matthäus-Passion van 1730 is niet duidelijk wie de teksten heeft samengesteld voor Telemann, op het titelblad van de autograaf wordt ene S. vermeld; hieruit is af te leiden dat het uit de Telemann bekende dichters Seelmann of Gottfried Simonis is geweest. Interessant is om eens een vergelijking te maken met de Matthäus-Passion van Johann Sebastian Bach uit 1729, waarbij grote verschillen aan het licht komen. Telemann 8 koralen tegen Bach 12; 16 koren tegen 20 bij Bach; 10 aria's (waarvan twee met koor en een duet) tegen 14 bij de Thomascantor en 2 Ariosi (Soliloquien genoemd) tegenover 9 uit Leipzig.
Telemann toont zich hier de meester van de kleine vorm: aria's en koren zijn zelden langer dan drie minuten. Daarnaast beperkt hij zich tot 'het bericht van de Evangelist', waar Bach het werk in twee delen splitst, en uitgebreid stilstaat bij de stadia van het lijden van Jesus. Dientengevolge is de totale duur bij Telemann aanzienlijk korter dan de Matthäus van Bach.

Ook de instrumentale bezetting is bij Telemann een stuk geringer dan bij Bach. In Hamburg had Telemann slechts de beschikking over dubbel bezette strijkers (voornamelijk goede dilettanten, maar niét het goed bekend staande Opera-orkest), fluit, hobo en continuo, die allen bij aria's worden gebruikt. Bach had in Leipzig een wat groter ensemble tot zijn beschikking, dat hem de mogelijkheid gaf meer instrumentale solo-partijen toe te passen. Verder is Telemann er van uit gegaan dat de koren worden meegezongen door de gemeente, zoals gebruikelijk in die tijd. De koralen zijn geschreven als koren van het  volk, eenvoudige thema's in een spreekrythme gedeclameerd. Een mooi voorbeeld is het woord "zerbrichst" dat door een pauze in twee delen wordt gedeeld.
 

Inschrijfformulier