5
Het dorp in de 20ste eeuw
Het
dorp van nu is niet meer het dorp van begin 20ste eeuw. Naast veel van wat er
is verdwenen is er natuurlijk ook iets nieuws voor in de plaats gekomen of
bijgebouwd. Zo bezat het dorp toen nog een molen. Deze was gebouwd in 1854
achter de boerderij direct aan de Hoofdstraat. De molen werd in 1917 afgebroken. Hierbij
verongelukte de muldersknecht G. de Vries.
.
5.1 De molen omstreeks 1900. Foto
gemeentearchief.
.
In het begin van de 20ste eeuw had het dorp
6 straten, te weten: Westernielandseweg, Hoofdstraat, Valgeweg,
Kaakhornsterweg, Kaakhornsterpad en Schaapweg
De naam van de Hoofdstraat is na de
oorlog veranderd in de Dirk Wierengastraat en is genoemd naar de dorpsgenoot
die in de oorlog in het ondergronds verzet zat. Hij werd gearresteerd door de
Duitsers en in Scheveningen gefusilleerd op 20 mei 1944.
Dirk
Eliza Wierenga werd geboren op 25 mei 1922 te Bierum. Hij was de zoon van Louwe
Wierenga, hoofd van de plaatselijke christelijke lagere school. Dirk Wierenga
is begraven op de algemene begraafplaats van Westernieland.
5.2 Grafsteen op het graf van Dirk Wierenga. Foto privébezit met de
tekst: “Geboren 25 mei 1922 die den 20 mei 1944 na een heldenstrijd in het
ondergrondsch verzet door een Duitsch vuurpeloton te Scheveningen werd
gefusilleerd”.
In
de loop der jaren zijn er langs de dijk en in het streekje Kaakhorn veel huizen
afgebroken, maar rond 1948 werden er ook nieuwe huizen gebouwd. Deze waren
bedoeld voor de opzichters van het werkkamp “De Slikken”.
Westernieland
kreeg in 1957 waterleiding. Vóór die tijd hadden de inwoners een put of
regenton. Als het water op was, kon men voor ƒ0,25 per melkbus water kopen uit
de put van de kerk. Dat water gebruikte men vooral voor de was.
Omstreeks
1960 werd er nieuwbouw gepleegd. Hierdoor ontstonden de Addingalaan en de Jan
Heidemastraat. De laatste werd vernoemd naar Jan Heidema, geboren in 1870 te
Westernieland als boerenzoon. Hij bezocht de Rijks HBS te Groningen, de Hogere
Landbouwschool te Wageningen en de Landbouw Hogescholen van Berlijn en Halle.
In 1892 werd hij op 21jarige leeftijd directeur van de Rijks Landbouwschool te
Groningen en landbouwconsulent voor het noorden van Nederland. In 1921 werd hij
directeur van de Middelbare Landbouwschool te Groningen. Hij overleed in 1940.
5.3 Meester Huizinga met leerlingen O.L.S.
1940. Foto privébezit.
.
Aan
de Jan Heidemastraat werd in 1961 de nieuwe Openbare Lagere School gebouwd. De
oude school aan de Dirk Wierengastraat werd verbouwd tot een turnzaal en
badhuis.
5.4 De huidige turnzaal aan de D.Wierengastraat. Foto privébezit.
Omdat in de meeste huizen nog geen douche
was, konden de mensen op vrijdagavond of op zaterdag van 10.00 tot 12.00 uur en
tussen 14.00 en 16.00 uur douchen in het badhuis.
In
1981 werd achter de turnzaal annex badhuis het dorpshuis ”Diekstaal” geopend.
In
1957 werd de nieuwe Gereformeerde School aan de D. Wierengastraat geopend. Na
26 jaar heeft deze school op 1 augustus 1983 de deuren gesloten om in Winsum
een nieuwe school te openen.
De
Openbare School werd in 1985 uitgebreid om ook de kleuters, die voordien naar
Pieterburen moesten, onderdak te kunnen geven. Dit in het kader van het streven
om van de lagere scholen basisscholen te maken, voor leerlingen van 4 jaar tot
en met 12 jaar..
De
openbare basisschool De Oelesprong heeft 15 jaar
als zodanig kunnen functioneren, maar moest door een tekort aan leerlingen op 1
augustus 2000 sluiten.
De
leerlingen uit het dorp gaan nu naar scholen in naburige dorpen.
Het
schoolgebouw zou worden verkocht, maar na het plaatsen van een aantal
noodlokalen doet het nu dienst als school voor asielzoekers tussen 12 en 18
jaar uit de asielzoekerscentra van Ulrum enWinsum. Deze asielzoekerscentra
zullen mogelijk in de toekomst gesloten worden en 
daarmee is de verdere bestemming van de
voormalige openbare basisschool opnieuw onzeker geworden..
In
een deel van het dorp lag al riolering, maar in het begin van de 80 er jaren
werd het dorp min of meer gerenoveerd. Er werden trottoirs aangelegd en er kwam
een diepriool.In 1986 was iedereen hier op aangesloten
5.5 Westernieland krijgt riolering 1984. Hoogelandster, okt
1984
De
dorpsbewoners waren voor hun levensonderhoud hoofdzakelijk aangewezen op de
landbouw; als boer, meid of knecht. Maar ook als smid, timmerman of
beurtschipper. Verder waren er natuurlijk de dienstverlenende beroepen als
bakker (2), kapper(2), kruidenier, schoenmaker, verkoper van band en garen,
manufacturier en caféhouder.
Toen
de mechanisatie in de landbouw toenam en daardoor de werkgelegenheid afnam,
vertrokken veel jongeren om elders te gaan werken en wonen. Ook voor
beurtschipper Hamming kwam er een andere tijd. Vervoerde hij eerst nog vanuit
het haventje graan, aardappelen, suikerbieten en tuinbouwprodukten via de
Westernielandstermaar naar vooral Groningen, later stapte hij over op vervoer
via de weg. Hij werd vrachtrijder.
Langzamerhand
sloot de een na de ander zijn winkel of bedrijf. In 1985 is er geen enkele
middenstander meer. Naarmate de leegloop toenam, kwam er een nieuwe instroom
van bewoners die veelal het drukke leven elders verruilden voor de rust van een
plattelandsdorp.
Hierdoor
kwam er ook weer wat nieuwe activiteit terug.
Zo kwam in het voormalige café de praktijk van een
homeopatische arts, de voormalige
smederij werd omgebouwd tot caféhotelrestaurant en de laatste bakkerij kreeg
een kunstzinnige bestemming. Het is nu een galerie met beeldentuin. Er zijn
wisselende tentoonstellingen.
5.6.Oud plaatsnaambord op de muur van
het voormalige Café/annex zalencentrum. Foto privébezit
Westernieland
behoorde samen met Broek, Eenrum en Pieterburen tot 1 januari 1990 tot de
gemeente Eenrum. Sinds die datum zijn de gemeenten Eenrum, Kloosterburen,
Leens, Ulrum, Zoutkamp en Lauwersoog samengevoegd tot gemeente De Marne met een
nieuw gemeentehuis in Leens. Voor de bewoners van het dorp is het dus verder
reizen om zaken op het gemeentehuis te kunnen regelen.
Over
het algemeen is het trouwens zo dat de dienstverlening op het platteland steeds
verder afneemt of op grotere afstand zit.
Het
openbaar vervoer neemt bijvoorbeeld steeds verder af en de banken verlenen
steeds minder service.
Ondanks
bovenstaande negatieve ontwikkeling wonen de 305 inwoners toch met plezier in
hun dorp. Dit komt mede door toch nog een vrij actief
verenigingsleven.
5.7 Haven met beurtschip en schippershuis. Krantenknipsel, privébezit.
De
HogelandsteR plaatste een foto van de haven: De beurtschipper staat bij zijn
schip. Op de achtergrond het beurtschippershuis.
Afb 5.8 H5.8 Afb 5.8
Het dorp omstreeks 1978. Luchtfoto 70-17678, richting West naar
Oost, genomen
omstreeks 1982.
Bezit kerk Westernieland (gift).
De dijk uit 1350 n.C. liep van rechtsboven
naar linksbeneden op 1/3 van de hoogte van de foto, zoals ook uit de
verkaveling en het kolkrestant is op te maken.
NAAR VOLGEND HOOFDSTUK